از آجر است . در اين وقت از گچكارى و كاشىكارى آن آثارى باقى نيست .
به مرور دهور زينت خارجى ريخته يا عمر بانى كفايت نكرده كه به نازك - كارى بنا بپردازد و با وجود خرابى ، باز امام جمعهء ابهر در تحت گنبد نماز مىخواند . چند حجره اطراف صحن است و دو سه نفر طلبه آنجا سكنى دارند . سمت شمال هم شبستان و مدرس است . بانى اول هم اسم خود را در لوح سنگ مرمر بسيار شفاف خوبى به خط ثلث بسيار ممتاز نوشته .
اما در اين لوح جز از كلمات مسطوره در ذيل چيزى باقى نمانده :
« امر ببناء هذا الخان و تسبل فى سبيل الله الملك الامير الاعظم - الاكرم خلف اعاظم الامراء فى العالم المعظم يعظمه » . تاريخ باقى نمانده و دست خاطى بىانصافى آن را به اسم بانى محو نموده است . گويند حاجى - على خان نامى كه از امراء سلاطين صفويه بوده وقتى اين مسجد را تعمير كرده است و آخرين تعمير اين بنا را مرحوم عبد الله ميرزاى دارا ولد خاقان خلدآشيان فتحعلى شاه طاب الله ثراه نموده فى الواقع اين مسجد دو محلهء ابهر را از هم جدا مىكند و در محلهء قديم در مشرق قصبه واقع شده . آبادى حالا در محلهء غربى است كه جديد است . اما قديم الايام تمام آبادى سمت مشرق بوده . قلعهء خرابهاى كه آن را هم قلعه تل و هم قلعه داراب مىگويند در اين محله است .
جامع اردستان :
مسجدى است بسيار عالى و باصفا كه داراى چهار ايوان بزرگ مىباشد . در سمت قبله ، ايوان و گنبد رفيعى است كه ظاهر آن كمال شباهت را به گنبد مطهر حضرت امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام دارد .
منظر اين گنبد زايد الوصف مطبوع و خوشوضع و در بناى آن كمال سليقه را به گنبد مطهر حضرت امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام دارد .
يعسوب الدين عليه السلام يك نفر بوده . در مسجد گچبرىهاى پاكيزه و ظريف و استادانه كه عبارت است از كتيبه به خط كوفى ديده مىشود و چنين معلوم مىگردد كه سازندهء آن مرد صاحبصنعتى بوده است . اين مسجد را شش در مىباشد كه از چهار در آمدوشد مىنمايند و دو در ديگر محل عبورومرور نيست . زير صحن مسجد به طريق سرداب ، شبستان بسيار بزرگى است . بانى مسجد معلوم نيست . از قراين چنين مستفاد مىشود كه تقريبا