كنار ارس تا ايروان همهجا از طرف دولت روس كمال پذيرائى و احترام به عمل آمد . هشت روز در ايروان توقف و با اعلى حضرت امپراطورى ملاقات كامل و شايسته فرمودند و زياده از حد مورد نوازش و محبت و مهربانى و احترام حضرت امپراطورى آمده انگشترى الماس گرانبهائى كه به صورت اعلى حضرت امپراطورى مصور بود از انگشت خود درآورده به انگشت حضرت وليعهد كردند . محمد طاهر خان وكيل هدايا و نامهء اعلى حضرت محمد شاه را تقديم و تبليغ نمود . امير نظام و عيسى خان و ساير همراهان ، هريك مورد التفات و اكرام و انعام امپراطورى آمدند .
روز هشتم موكب وليعهدى معاودت فرموده پس از ورود به تبريز از جانب اعلى حضرت امپراطورى جيقهء الماس برليان اعلى و نشان عقابى با حمايل آبى كه مخصوص سلاطين است آورده زيب بر و دوش مبارك حضرت وليعهدى كردند .
پس از وصول اين اخبار به حضرت محمد شاه آسوده خاطر روى توجه به انتظام بلاد شرقى نهاده غرهء جمادى الثانيه به جانب نيشابور حركت فرمود و بيست روز نيز در آنجا اقامت شد . از آنجا از راه جام و باخرز به سرجام نهضت فرمود . آصف الدوله از آنجا مأمور به تسخير بلاد ميمند و اندخود و شبرغان شد و اردوى اعلى طى منازل كرده به كنار هرىرود و چمن شبش فرود آمد . محمد خان امير تومان را مقرر شد كه با چند فوج و چند عراده توپ مقدمة الجيش شده از جلو اردوى مبارك بهسمت قلعهء غوريان حركت كند و موكب همايونى نيز از عقب به قصد تسخير قلعهء غوريان كه حصنى حصين و در تصرف افاغنه و مأمورين والى هرات بود حركت فرمود . محمد خان امير تومان كه مقدمة الجيش بود در حوالى غوريان محاربهء سختى با افاغنه كرده افغانان هزيمت يافته بعضى در قلعه متحصن شدند و برخى بهسمت هرات فرار كردند . پس از آن اردوى پادشاهى قلعهء مذكور را محاصره نموده پس از چند روز كه آثار فتح پديدار شد ، شير محمد خان افغان برادر يار محمد خان وزير هرات كه نگاهبان قلعه بود به توسط ميرزا آقا خان وزير لشكر سر تمكين و التجا پيش آورده خدمتگزارى دولت را بر ذمت گرفت و قلعه را تسليم كرد .
موكب همايون پس از تسخير و تصرف قلعهء غوريان كه در شهر شعبان سال هزار و دويست و پنجاه و سه بود به محاصرهء هرات حركت فرمود .
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 922
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٩٢٢