آصف الدوله از مشهد به حضور مبارك مشرف شد .
هم در اين اوقات ، شاهزادگانى كه در قلعهء اردبيل محبوس بودند به تدبير علينقى ميرزاى ركن الدوله و دستيارى گماشتهء او نقبى از منزل اندرونى شاهزاده به خارج قلعه و خندق حفر كرده و مدت سه ماه اين امر را به پايان آورده بود در نيم شبى ملازمان را با اسب در خارج قلعه اخبار و احضار كرده چهار نفر از ايشان كه يكى ظل السلطان و ديگرى خود ركن الدوله و امام ويردى ميرزاى كشيكچى باشى و الله ويردى ميرزا « 1 » بودند باهم متفق شده از راه نقب بيرون آمده سوار شده به خاك روسيه فرار كردند و چون دوازده فرسنگ راندند به قراولخانهء سرحد روس رسيده قدرى آسوده شدند . حاجى على اصغر خواجهء مازندرانى كه مستحفظ قلعه بود صبح آگاهى يافته بر اثر آنها تاخته وقتى بديشان رسيد كه ايشان را در پناه دولت روس ديد . مايوسا مراجعت كرده تفصيل را معروض اعلى حضرت پادشاهى داشت و شاهزادگان از آن سوى به اعلى حضرت امپراطورى رسيده نظر به معاهدات و اتحاد دولتين از آن حضرت كامياب نشده به روم رفتند و به زيارت خانهء خدا مشرف شده عاقبت به بغداد آمدند و به اشارهء دولت در آنجا متوقف و موظف شدند .
هم در اين اوان توقف اعلى حضرت محمد شاه در بسطام ، نامهاى از اعلى حضرت امپراطور روس رسيد كه عزيمت زيارت اوچ كليساى ايروان فرموده و نظر به قرب جوار با مملكت ايران خواهشمند ملاقات اعلى حضرت پادشاهى در آن سرحد شدهاند . چون اعلى حضرت محمد شاه عزيمت يورش خراسان داشتند حضرت ولىعهد را كه نفس نفيس سلطنت بودند از تبريز به ملاقات اعلى حضرت امپراطورى مأمور فرموده و محمد طاهر خان وكيل قزوينى را از اردو به دار الخلافه فرستاده بيست طاقه شال رضائى كشميرى اعلى و پنج رشته تسبيح مرواريد غلطان و چهارده رأس اسب عربى و تركمنى مصحوب او ايصال تبريز داشته با محمد خان امير نظام و حاجى ملا محمود نظام العلماء - معلم حضرت وليعهدى - و عيسى خان - خال آن حضرت - و ميرزا محمد تقى مستوفى فراهانى وزير نظام و ميرزا محمد حكيم باشى و ساير ملازمان و خدام آن آستان ملتزم ركاب حضرت وليعهدى شده عزيمت ايروان فرمودند . از
هامش
( 1 ) - پسر هفدهم عباس ميرزا نايب السلطنه متولد 23 رمضان 1216 .