گروه عابرين را كه به مشهد مقدس مىروند به خوبى ملاحظه نمود . زوار كه به اين نقطه مىرسند باوجود كمال خستگى راه از شدت شوق و شعف رؤيت گنبد محترم از خود به در رفته حالت غريبى به ايشان دست مىدهد . نزول از كوه تخمينا شش ساعت و نيم به طول مىانجامد و صعوبتى چندان ندارد . در پائين تپه اول خانهاى است كه مالك آن نان و لبنيات به مسافرين مىفروشد . در اينجا آب صاف و اشجار مجددا ملاحظه مىشود به قسمى كه وفور آنها از آب و اشجار سمت كوه در رود بيشتر است . مسافر بعد از طى مسافت پنج ساعت و نيم راه از نقطهاى كه شروع به نزول نموديم به قريهء باشكوه جا غرق مىرسد كه در وسط اشجار زياد واقع شده است . در جلو هر خانهء اين قريه متوطنين سايهبان وسيع تعبيه كردهاند كه مسافرين به خصوص آنها كه از مشهد مقدس مىآيند زير آنها منزل و توقف مىنمايند . به مسافت يك ساعت راه از آنجا به قريهء ترقبه مىرسد .
ترقبه قريهء قشنگى است كه هشتصد خانه دارد كه بسيار باشكوه و منظر آن به شهر بيشتر شبيه است . در تابستان گروهى از طايفهء فيوج به آنجا مىآيند . از اين طايفهء فيوج كه ايشان را « قرشمال » و « كولى » و « غربالبند » و « فالزن » نيز گويند ، در ممالك محروسه مانند ساير ممالك ديگر فراوان است . اين اشخاص تيرهتيره و هر تيرهء آنها سبك مخصوصى در امور زندگى دارند . طبيعة بسيار كثيف و فطرة گدامنشاند و نمىتوانند خود را به يك سبك زندگانى به قاعده عادت دهند و منزل معين و مشخصى داشته باشند . تقريبا از اين طايفه زياده از پانزده هزار خانوار در ممالك محروسه هستند كه در جميع ولايات پراكنده و متفرق مىباشند و ماليات مخصوصى به ديوان مىدهند . امر و نهى جميع اين طايفه در هرجا كه باشند با شاطرباشى است و از جانب اولياى دولت ابدآيت ، معزى اليه كمال تسلط را به آحاد و افراد آنها دارد . شغل مخصوص اين طايفه ، ساختن غربال است و زنهاشان از اين مصنوع برده در خانهها مىفروشند و اگر كسى به خود آن زنها هم رغبت كند مضايقه ندارند .
بر خلاف آدابى كه معمول كليهء مشرق زمين و رسم اسلام است ، روى زنهاى كولى باز و حجابى بر روى صورت ندارند . با آنكه بايد به سبب وضع خلقتى پرشهوت باشند ولى چندان اثرى از اين فقره از ايشان ظاهر
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 677
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص٦٧٧