تعارف مىكنند آنوقت هم اين رسم شايع بوده . كمانى در پهلوى بعضى آويخته و ظاهرا علامت لشكرى بودن است . صورتهاى صفحهء دست چپ همه را گردنبندى به گردن است كه علامت شأن و رتبه بوده و در اين صفحه جز صورت اعيان و رجال دولت نقشى نيست و از حالت صورتها همه برمىآيد كه بهطرف پلكان مركزى مىروند كه از آن صعود نمايند در جلو ايشان صورت نود و پنج نفر نيزهدار است كه ظاهرا براى احترام پيشاپيش مىروند .
وضع حجارى آن طرف ديوار طور ديگر است . به اين معنى كه مجالس مختلفه طرح نمودهاند و فاصلهء ما بين هردو مجلس دو درخت سرو است كه قرينهء يكديگر رسم شده و گويا صورت مرتسمهء اشكال طبقات مختلفهء ناس است از اصناف شهرى و صحرائى و ايلات مملكت و طرح اين مجالس و اجتماع طبقات يا به جهت پرستش يزدان است يا ستايش سلطان و ظن غالب فقرهء دويم است . زيرا كه هريك چيزى در دست دارند و بعضى را پيشكشى حيوانى است به رسم متداول حال و اين اشخاص با كسانى همراهند كه آن كسان به وضع ايشيك آقاسى باشى مىباشند .
عصائى در دست دارند كه كاشف از رتبهء ايشان است . صف اول مردمانى با لباس كوتاه و افسار اسبى در دست دارند و بعضى ديگر با لباس بلند و يك ماده شير كه پستانهايش پر از شير است همراه آوردهاند و اين اشخاص شبيهاند به اشخاص مرتسمه در رديف يسار . بايد اينها اهالى ممالك مختلفه باشند كه باج و پيشكشى آوردهاند . آنها كه اسب دارند گويا اهالى قديم آذربايجان يا مردم سابق خراسان باشند كه در فروسيت نظير نداشتهاند .
آنها كه شير دارند طوايفى هستند كه در جنوب ايران در كوهستان سكنى داشتند . در جزء بعض مجالس طايفهاى هستند كه در ميان آنها صورت گاو كوهى مرتسم شده و بعضى اشخاص كه لباسشان به هندى شبيه است با اينها همراه و يك عراده كه بر او اسب يراقدار بسته و يك شتر دو كوهانه و يك گورخر نيز هست . عدد اين مجالس نوزده و پانزده يا شانزده صنف مردم مختلف در اين مجالس رسم شده . بعضى را عقيده اين است كه اين ديوار كه داراى اين اشكال است ديوار آتشكده و عمارات معابد بوده و اين حرف را در كليهء آثار ابنيهء عاليهء قديمه مىزنند و مىگويند هرجا آثارى ديده مىشود آثار معابد است . ولى اين قول عليل
مرآة البلدان ( فارسى ) — صفحة 140
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص١٤٠