و واو مفتوحه و نون ساكن و بعضى استاوند هم مىگويند و در استنآباد ذكر مجملى از آن شد . بالجمله قلعهء مشهورى است در دماوند از اعمال رى . او را « جرهد » هم مىنامند . اين قلعه از قلاع قديمه و حصون محكمه است . گويند زياده از سه هزار سال است كه آباد است . در زمان سلاطين عجم پناهگاه مصمغان حكمران اين ناحيه بوده و مصمغان مركب است از مص كه به معنى بزرگ است و مغان كه به معنى مجوس است يعنى بزرگ زردشتيان . خالد بن برمك اين قلعه را محاصره كرده و بر مصمغان آخرى غلبه نموده او را مقهور ساخت و مملكت را از تصرف او بيرون آورد و دو دختر داشت كه خالد آنها را به بغداد برده به خليفه مهدى عباسى داد .
يكى از آن دو مادر منصور بن مهدى و اسمش بحريه است و يكى ديگر نيز پسرى آورد . بارى اين قلعه مكرر خراب و آباد شده و آخرين خرابى او به دست ابو على صغائى سردار لشكر خراسان و در سنهء سيصد و پنجاه هجرى بود . بعد از آن يكى از سلاطين ديالمه دوباره قلعه را بساخت و خزاين و ذخاير خود را در آن نهاد . بعد منتقل به فخر الدولهء ديلمى شد با همان ذخاير و دفاين . چندى هم قلعه به تصرف فاطميه بود . سلطان محمد ابن جلال الدوله ملكشاه سلجوقى ، امير سنقر كوچك ( كفچك ) را مأمور كرد كه قلعه را محاصره نموده پس از طول و امتداد مدتى فتح كرد و ويران ساخت . بعد از آن خبرى از آن نداريم « 94 » .
در آثار البلاد نوشته استوناوند قلعهء مشهورى است به دماوند از اعمال رى از قلاع قديمه و حصون حصينه . كسى قهرا اين قلعه را نگرفته
هامش
( 94 ) - در كتاب سرزمينهاى خلافت شرقى به نقل از معجم البلدان ياقوت آمده است :
« اين قلعه را « جرهد » نيز گويند و دوازده فرسخ تارى فاصله دارد و پناهگاه اسپهبد پادشاه قديم زرتشتى مذهب اين بلاد بوده است . اين قلعه را يحيى برمكى پس از محاصره تسخير كرد و دختران اسپهبد را اسير نموده به بغداد برد و يكى از اين دختران كه بحريه نام داشت همخوابهء منصور خليفهء عباسى شد و از او مهدى پدر هارون الرشيد متولد گرديد .
فخر الدولهء ديلمى در سال 350 هجرى به تعمير آن دژ همت گماشت و سپس به تصرف اسماعيليه درآمد » در لغتنامه هم به نقل از ياقوت مطالبى چونان مطالب متن آمده كه دژ پناهگاه مصمغان ( نه اسپهبد ) بوده و خالد ( نه يحيى ) آن را به حصار گرفته و دو دختر مصمغان آخرى را به بغداد برده و مهدى خليفه آن دو را خريده و از ايشان دو فرزند يافته يكى از آن دو دختر ، مادر منصور بن مهدى ( نه مهدى بن منصور ) بوده تا اينكه بعدها باطنيه ( نه فاطميه ) بر آن سرزمين تسلط يافتند .