اسلام درآيند ، مگر يك انقلاب مذهبى و فشارى آنها را تحت كنترل شديدى درآورده باشد .
نتيجهء كلى
غرض از شرح چندين صفحهء گذشته و توصيف سيراف از نظر مورخين و سياحان ايرانى و خارجى اين بود كه در قضاوت و نتيجهگيرى عجله نكرده و با در نظر گرفتن همهء جوانب بويژه اوضاع طبيعى ، كوهها ، آبوهوا ، حدود و وسعت ، راههاى ارتباطى ، تجارت خارجى و داخلى ، درآمدها ، مالياتهاى پرداختى ، جلب سياح ، صادرات و واردات ، فرآوردههاى كشاورزى ، اقتصاد ، دامدارى ، طرز ساختن خانهها و باغها و از همه مهمتر راههاى دريائى كشتىرانى و دريانوردى و ساختن دخمهها و قبرهاى صخرهاى و مقايسه آنها با قبور مشابه نواحى ديگر ايران كه كموبيش دربارهء آنها نوشته شده و در اين گفتار نيز اندكى از آنها نقل گرديد نتيجه كلى بدست آيد تا شايد اين بحث يا معماى لاينحل روشن شود و از اين راه ارمغانى به پيشگاه باستانشناسان و پژوهندگان واقعى دانش عرضه گردد .
گفتار دانشمندان و سياحان را دربارهء دخمهها و قبور سنگى و نيز قضاوت آنان را در اين گفتار مطالعه فرموديد كه هيچكدام يقينا تأكيد و تائيد نكردهاند كه اين قبور مربوط به چه دوره است ؟ ولى نگارنده كه در اين قبور سنگى حفارى كرد تا حدودى اين موضوع را روشن ساخته و ذيلا به چهار مورد از اين معما پاسخ داده است :
1 - زمان پيدايش دخمهها و مغارههاى بندر سيراف .
2 - علل ساختن قبور سنگى بر روى صخرهسنگهاى غربى و