« رول » فلان پرنس را فلان شاهزاده مىسازد « رول » فلان كشيش را فلان ملا به عمل مىآورد ؛ فلان منستر [ مون سنيور ] را فلان امير .
حالا بنده مىخواهم سرگذشت سال 1170 [ ه ق ] فرانسويان را مختصر از روى تاريخ صحيح بنويسم تا خوانندگان اعتراف نمايند سخنان فلاسفه و سياسيون را كه روش ايران با روش فرانسه نعل به نعل چه نوع مىرود و گويا سبب عمده اين باشد كه روح پلتيك از فرانسه در ايران آمد و مشرب جميع ايرانيان را در پلتيك همان آمد و مشرب فرانسويان آن زمان قرار يافته است . بالجمله ، اگر ما مفصل تاريخ فرانسه را بنويسيم نمىتوانيم در روزنامه از عهده برآييم ؛ لهذا ، مطالب را ناچار مختصرا مىنويسيم .
از ايام لوئى پانزدهم بيان نماييم . اين لوئى 15 در وقت وفات لوئى چهاردهم - كه پدرش باشد - پنج ساله بود ، به اين جهت رييس خاندان « فلپ ورليان » را تعيين كردند ؛ اين فلپ آدم زكى و حريتپرور زياده به ذوق عشرت و خوشگذرانى مبتلا بود ، لهذا از اينرو ، وضع ماليه و ساير امور مملكت خيلى متضرر شده بود . فلپ اين روش را از مربى خود « دوبوا » تقليد كرده بود ؛ اين دوبوا غير از زر چيزى را ستايش نمىكرد ، با وجود اين كه از طرف پاپا [ پاپ ] و از طرف فلپ مستشار معين شده بود باز هم دائما اسباب لهو و لعب ذوقى خود را تدارك مىكرد . در آخر سلطنت لوئى چهاردهم ، اهالى متعصب « پادروتى » [ پاتىريوتيك ] در نهايت درجه بود ، خصوصا در جوار سلطنت ، فقط اين عادت را جمله فراموش كرده بودند امتثالا به پرنس فلپ همه مشغول به ذوق خود شدند . رفته رفته زن و مرد با هم مماشات كرده عرض و ناموس و حفظ آن را فراموش كردند و دوبوا هم كه خود را بالمره غائب كرده به خواهش دل خود عمل مىكرد ، اينقدر ممنون بود كه ادارات دولت فرانسه را در دست تصرف خود داشته هرچه نقد به خزينهء دولت داخل مىشد ، در بين دوبوا و فلپ تقسيم مىگرديد . داخله هم لوئى 14 امور ماليه را خيلى پريشان كرده بود ، قرض دولت از دو ميليارد فرنك متجاوز بود ، واردات ماليه كافى به تنزيل قروض نبود .
در اين وقت كه فلپ محتاج مانده بود ، در آن محتاجى يك نفر انگليس « جونلاو » نام به داد او رسيد ، اين مرد پسر يك ساعتسازى بود و خيلى سياحتها كرده به فرانسه آمد فلپ با اين جونلاو تدبيرها كرده يك بانك تأسيس نمودند ؛ اين بانك چنان معتبر شد كه ورقهاى اسهام آن از سكهء زر خالص معتبرتر شد - كه تفصيل اين مطول است .
عاقبت در سنهء 1098 اين بانك اعلان افلاس كرده ، جونلاو هم از فرانسه گريخت ؛ از اينرو ، هزارها معتبرى مفلس شده بعضى خود را هلاك كردند . سه سال بعد از آن فلپ
سياحت نامه ابراهيم بيگ ( فارسى ) — صفحة 732
مساهمون: حاجى زين العابدين مراغه اى
ص٧٣٢