و ذراع شرعى كه « برابر با 24 انگشت و هر انگشت 6 جو چنان كه شكم هر جو بر پشت جو ديگر باشد و هر جو شعيره از موى استر » و تقريبا 50 سانتيمتر طول داشت .
( ابن اخوه : معالم القربه فى احكام الحسبه . ترجمه شعار . تهران 1334 . ص 203 ) ولى بيش از همه در مبادلات روزمره دو نوع گز مورد استفاده قرار ميگرفت كه يكى را گز شاهى و ديگرى را گز مكسر يا باختصار گز مىناميدند . فراير طول گز شاهى را 2 / 1 37 اينچ انگليسى ( 25 / 95 سانتيمتر ) و گز معمولى را « براى اندازهگيرى قالى - ابريشم و پارچههاى ظريف » برابر با 27 اينچ ( 58 / 68 سانتيمتر ) مىنويسد . ( كتاب ياد شده . ص 211 ) ولى همين نويسنده در جاى ديگر ذرع شاه را 36 اينچ ( 44 / 91 سانتيمتر ) و ذرع قالى را كمى بيشتر از نيم ذرع شاه يا 4 / 1 18 اينچ ( 36 / 46 سانتيمتر ) يادداشت كرده است شاردن بنوبه خود گز شاهى را يكبار برابر با « 30 شست و 8 خط پاريس » و بار ديگر « يك شست كمتر از 3 پا » دانسته و گز مكسر را 3 / 2 گز شاهى و معادل يك آرشين روسى برابر با دو ثلث
Aune
پاريس نگاشته است ( سفرنامه .
ياد شده . جلد 4 . ص 178 ) با توجه به مقياسهاى قديم فرانسه برحسب ميليمتر :
يك شست
( Pouce )
- 12 خط
( ligne )
- 069 / 27 ميليمتر
يك پاى شاه
( Pied du Roi )
- 12 شست - 4 / 3248 ميليمتر
به حساب اول ( 30 شست و 8 خط ) گز شاهى تقريبا 83 سانتيمتر و گز مكسر برابر با 3 / 2 گز شاهى يا 34 / 55 سانتيمتر ميگردد ولى براساس محاسبه دوم ( سه پا منهاى يك شست ) گز شاهى قريب به 114 سانتيمتر و گز مكسر 78 / 75 سانتيمتر مىشود . آرشين روسيه را معمولا در انگلستان قرن هيجدهم برابر با 28 و يكدهم اينچ ( 14 / 71 سانتيمتر ) محسوب ميداشتند .
( ر ك : لغت -
Arsheen
در
( Oxford English Dictionary )
فرانسويان آرشين را 2 / 71 سانتيمتر و در كشور عثمانى آن را 75 سانتيمتر به حساب مىآورند . ( لغت
Archine
در
( Dictionnaire Encyclopedique Quillet
ولى اگر آرشين روسى را همانگونه كه شاردن نوشته است دو ثلث
Aune
پاريس ( 8 / 118 سانتيمتر ) بگيريم طول گز مكسر 54 / 74 سانتيمتر ميگردد .
بنابر آنچه كه گفته شد طول گز يا ذرع معمولى را در اواخر دوران صفوى بايد در حدود 70 سانتيمتر دانست . ولى به موجب قانون سال 1304 شمسى طول گز يك متر و طول ذرع برابر با 104 سانتيمتر تعيين گرديده است .
شمارهء 67
كمپفر كه مقارن همين ايام از سيام ديدن كرده است از نوعى مجازات به « سيخ كشيدن » سخن ميگويد . بگفته او چون مترجم هلندى موضوع شمشيركشى در حال مستى يكى از هموطنان