[ بر ] برهمخورد كى و شورش كه در انولايت بهمرسيده « 1 » بود و از امكنه ديگر نيز فيل بسيار بانجا مىبرند مداخل باب الفيل بسته شده چيز چندانى عايد سركار او نميشود و به قيمت سهلى خريد و فروخت ميكنند بنوعى كه فيل اعلى پنج [ ذرعى ] دستى « 2 » اگر زنده از كشتى برايد به مبلغ سى تومان ميخرند و در سرحد كه فيما بين خود سوداكننده خويش را بهفت هشت تومان ابتياع ميكنند .
و ديگر دندان فيل است كه جمعى از رعايا در جنگل رفته [ بنا به ] مثل مشهور كه به جهت كبابى گاوى ميكشند فيل جنگلى را به جهت دندانش كشته از قرار يكمن دندانش را به وزن شاه بهزار دينار ميفروشند . « 3 »
و ديگر عود است و عود نيك در انجا بهم ميرسد و آن چنانست كه عود را درخت عليحده كه متميز از ساير درختان باشد نيست « 4 » بلكه در جوف بعضى درختان كهن جنگلى بهم ميرسد و در آن جنگل بسبب وفور مور و مار و پشهء زهردار هميشه رفتن متعذر است بلكه هر سال در وقت خاصى يك مرتبه بانجا قريب به دو سه هزار
هامش
( 1 ) - اغتشاشات در اثر فتوحات اورنگ زيب و جنگهاى وى عليه بيجانگر و گلكنده بوقوع پيوست . ر ك به تعليقات شماره 120
( 2 ) - منظور فيل رامشدهايست كه بلندى قامت او از زمين پنج ذرع باشد . كسماس در حوالى سال 540 ميلادى مينويسد : « پادشاه سيلان فيلها را برحسب اندازه و بلندى قامت آنها از زمين اندازه ميگيرد و قيمت بر مبناى اين اندازه تعيين ميگردد . »( Cosmas . Topographia Christiana . Engl . transl . Mc Crindle . London . 1897 )ر ك به تعليقات شماره 69
( 3 ) - در نوع آسيائى فيل فقط جنس نر داراى دندان طويل مىباشد . طول دندان بطور متوسط 1 متر و يك جفت آن حدود 35 كيلو وزن دارد . فراير از سه نوع عاج ياد مىكند كه قيمت آنها بر حسب مرغوبيت فرق ميكرده است . ( رك . فراير . كتاب ياد شده . ص 211 )
( 4 ) - ابن بطوطه مىنويسد كه درخت عود « مانند درخت بلوط است جز اينكه پوست آن نرمتر مىباشد برگهاى آن نيز به برگهاى بلوط شباهت دارد . اين درخت ميوه نميدهد و درخت آن زياد بزرگ نمىشود . ريشههاى آن دراز و ممتد است و بوى معطرى دارد اما چوب خود درخت و برگهاى آن معطر نيست » ( سفرنامه - ترجمه فارسى . ص 655 ) . عرايس الجواهر كه در سال 700 ه تاليف يافته پس از شرح مفصلى درباره عود بهترين نوع آن را از قرار يك من تبريز 180 دينار مىنويسد . ( ابو القاسم عبد اللّه كاشانى . عرايش الجواهر و نفايس الاطايب . تهران 1345 . ص ص 257 - 260 )