نگرش و انديشهء حكماى مشرق زمين بود ؛ بهويژه ايرانيان . در حلب دو تن از فقها عوام را بر اين حكيم جوان شورانيدند و از فقها بر كفر او فتوا گرفتند و سلطان صلاح الدّين ايوبى را به قتل وى واداشتند و او را در 36 سالگى در زندان خفه كردند . شهاب الدّين جامعهاى را پيشنهاد مىكرد كه پول در آن حاكم نباشد . شمس گويد شهاب عملش بر عقلش غالب بود . « 1 »
پير طريقت :
شيخ زين الملّة و الدّين عبد السلام كاموسى است . چند تن از اين خاندان كاموسى در رديف مشايخ صوفيه بودند و حد اقل چهار تن از آنان در رديف مشايخ سلسلهء پيرجماليه قرار دارند . پيرجمال از زين الدّين عبد السّلام كاموسى به شيخ المشايخ ، قطب عالم و وارث علوم انبياء المرسلين ياد مىكند در رسالهء مرآة الافراد از كتاب وى كه از اكمل فقراست بهره گرفته در دورهء او اقطاب و اوتاد به خدمتش كمر بسته بودهاند . « 2 »
در رسالهء چهل و نهم مرآة الافراد به روش عملى كاموسى اشاره مىكند . گويد : شيخ زين الدّين عبد السّلام كاموسى - قدّس اللّه سرّه - مدّتى مديد در صومعه نشست و حاصلى نداشت . شبى بناليد . حضرت خواجه ( ص ) را به خواب ديد . فرمود : اى زين الدّين برخيز كه از خلوت سود نتوان يافت ، طالب مردى باش . شيخ بيدار شد صباح از خلوت بيرون آمد و روى در عالم نهاد تا به درگاه شيخ شهاب الملّة و الدّين عمر سهروردى رسيد .
شيخ زين الدّين عبد السّلام كاموسى چون داعيهء بندگى داشت نه شيّادى و رزّاقى و خودفروشى ؛ حضرت سيّد اصفيا او را به مراد حقيقى رساند و الّا در صومعه نشسته بود ، فايدهاى از آن نمىديد ، اشارت اين تمثيل و مقصودات كلى در شرح الكنوز طلب كن . « 3 »
پيرجمالى در آثارش از كاموسى ( كامو ) فراوان سخن گفته است :
بر كام ماست امروز جام مدام كامو * مهمان ماست امشب عبد السّلام كامو
سلطان كشور جان خورشيد ملك معنى * تحقيق زين دين دان بر برج و بام كامو
كاموست جان عارف ، عارف دل كاشف * البتّه مىبداند ، سرّ امام كامو
هامش
( 1 ) . مقالات شمس ، ص 691 .
( 2 ) . مرآة ، صص 103 - 253 .
( 3 ) . مرآة ، صص 103 - 253 .