ردا به چهارصد پاره كردند به عدد حاضران مجلس و هريكى را پارهاى از آن بدادند .
در قرن نهم تضاد عمده بين مكتب صحو و مكتب سكر كه از مشخّصهء صوفيان عصر بود بيشتر ديده مىشود . سكر كه غلبهء محبت خداى تعالى است تا آنجا كه دوستدار حق از خود بى خود شود و صحو عبارت است از وصول به مراد با حضور قلب و هوشيارى .
سكر مذهب بايزيد بسطامى و صحو مذهب جنيد بغدادى است .
طرفداران سكر گويند : طى طريق كمال و وصول به بارگاه جلال جز با شور و شوق روى نمىدهد ، هوشيارى و اعتدال كندى مىآورد و سالك ملول مىگردد .
سماع كه از جمله آداب و رسوم صوفيان است مورد توجه عرفا قرار داشته و هريك به نوعى آن را تعبير و تفسير كردهاند . مؤلّف كشف المحجوب هجويرى فصلى بدان اختصاص داده و آن را مقبول و مستدل ساخته است . « 1 » امام محمّد غزالى نيز در كيمياى سعادت به تحليل آن پرداخته و حدّ و مرز آن را مشخّص كرده است .
پيروان طريقهء مولوى كه يكى از مهمترين طريقههاى تصوّف ايران و منسوب به مولانا جلال الدّين بلخى شاعر و متفكّر بزرگ ايرانى است ، به سماع اهميت بسيار مىدهند و اروپاييان به ايشان « درويشان چرخزن » يا « درويشان رقصنده » گفتهاند و بدان جهت است كه در حال ذكر و سماع پاى راست خود را بر زمين استوار مىكنند و به بانگ سازهاى مختلف پيكر خويش را گرد آن مىگردانند و دستافشانى مىكنند . گفتهاند كه اين روش را مولانا خود بدانها تلقين كرده است . « 2 »
از بررسى اوزان غزليات مولانا جلال الدّين برمىآيد كه بيشتر آنها را براى پاىكوبى و دستافشانى سروده است ، زيرا كه بيشتر آنها وزنهاى مسدّس و مثمّن و حالت مقطّع ضربى دارد و بسيارى از آنها را تقطيع كرده است تا آهنگ پاىكوبى و دستافشانى را نشان دهد . « 3 »
سعدى در بوستان گويد :
هامش
( 1 ) . كشف المحجوب ، ص 524 .
( 2 ) . مقدمهء ديوان سلطان ولد ، به قلم سعيد نفيسى ، تهران ، ص 12 .
( 3 ) . سماع در تصوّف ، چاپ پنجم ، دكتر حاكمى ، انتشارات دانشگاه تهران ، تهران 1366 ، ص 13 .