دوزخ بفرستم ؟ فرمان آيد كه از هزار مردى يكى را به بهشت [ فرست ] و باقى را به دوزخ ، چون اين خطاب دررسد لرزه در اهل عرصات افتد . چون رسول ، عليه السّلام ، اين بگفت ياران گريان شدند . پيغامبر آن شب هيچ نخفت و طعام نخورد و گرد عيال نگشت . روز ديگر رسول ، عليه السّلام ، از حال ايشان خبر يافت بلال را فرمود 219 / 4 تا ندا كرد ، ياران جمع شدند گفت : مرهم اين جراحت به دست آمد و دانستم كه يكى از هزار ، مؤمن بود و باقى يأجوج و مأجوج ، هر يكى از ايشان نميرد تا از وى هزار بچه نيايد و اغلب همه كافر باشند . ديگر صفت آن روز مىكند كه :
« يَوْمَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها »
« 1 » يعنى روز قيامت روزى است كه از افزاع و اهوال او زنان [ را ] اگر بچّگان شيرخواره در دست بودندى بينداختندى و اگر حامله بودندى وضع حمل كردند .
« وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى وَ ما هُمْ بِسُكارى »
« 2 » و ببينى مردمان را در آن همچو مستان مىافتند و برمىخيزند و مست نباشند
« وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَدِيدٌ »
« 3 » و لكن از [ بيم ] عذاب خداوند همچنان شدند .
[ مستان ]
بعضى ارباب اشارات گفتهاند : تشبيه اين طايفه به مستان از آن جهت است كه اين حال ، بيشتر ، مستان شراب انگورى راست و چنان كه لفظ ناس نيز كه اصل اشتقاق از نسيان است بر اين مشعر است چه ايشان به اختيار ، مباشرت اسباب نسيان كردهاند و اين طايفه چون به ازالت عقل به نقيص دين خويش ، خود را از زمرهء زنان ساختهاند ، چنان كه شرح اين گذشت ، حال ايشان نيز در جنب بيان حال زنان مذكور شد و مىبايد كه معنى « 4 » شراب و مستى را [ كه ] اهل اللّه صفت مىكنند بر اين شراب و مستى حمل نكنى . مثنوى :
كار پاكان را قياس از خود مگير * گرچه ماند در نوشتن شير و شير 219 / 19
كه آن مستى عين هشيارى است و اين ضعيف را در اين باب نمقات هست .
وقتى به جناب امير كبير مرحوم مغفور ، طاب مضجعه ، خبر آمده بود كه حضرت شاهزادهء جهانبان را ، خلّد اللّه ملكه و سلطانه ، توفيق رفيق كرده است و از شرب امانت [ نوشيده ] است ، در باب تهنيت اين معنى از جانب امير كبير ، نوّر اللّه مرقده ، به حضرت شاهزاده نامه نوشته شده بود و در آن اشارتى به حالت مستان حق و عشق مطلق به تقديم
هامش
( 1 ) . حجّ ( 22 / 2 ) .
( 2 ) . حجّ ( 22 / 2 ) .
( 3 ) . حجّ ( 22 / 2 ) .
( 4 ) . نسخه : بعضى .