بعضها بالبعض ، أحوال اعتداليَّة ، و ينبعث تلك القوى عن نفوس مجرَّدة هي كالصورة لتلك الأبدان المعتدلة ، و يحصل من مجموع البدن و النفس
شرح
واقع شود ، چون موجود متصف به وحدت عددى مبادى اين همه آثار متباين قرار نمىگيرد ، ناچار از ناحيهء حركت ذاتى و انتقالات جوهرى و از جانب شوق و عشق و حبِّ موجود در نهاد مادهء انسانى بايد ماده سياله بمقام و موطن اصلى خود پيوندد چه آن كه بإثبات جوهر انتقال از عالمى بعالمى صورت وقوع به خود نمىگيرد ، از اين جا پى به حركت و تحوُّل جوهرى و وجود عشق و شوق در ماده و هيولى پى مىبريم .
ديگر آن كه نطفه و استعداد موجود در مواليد ثلاث محكوم بچه اسم از أسماء الهيَّه و تابع سلطنت چه نوع از أسماء مىباشند كه خاصيَّت اين اسم يا أسماء ايجاد تحول و سيلان در مظاهر خود هستند ؟ آيا صورت نباتى كه در ماده حاصل مىشود بعد از بلوغ به حد نبات و تمامى قوه و استعداد و حصول قبول فساد و فناء ، اسم حاكم بر اين قبيل از مظاهر چه حالى دارد و آيا ماده بعد از استقرار در رحِم و طىِّ مدارج نبات هنگامى كه نبات مستعد از براى عبور از درجات نباتى جهت ورود بعالم حيوانى ، محكوم بأحكام اسم ديگر مىشود و در عالم حيوان دولت اسم حاكم بر نبات سر مىآيد يا آن كه أسمائي حاكم بر اين قبيل از مظاهرند كه به لحاظ استعدادات خاص ، آثار متفنن از آنان سر مىزند . بحث ديگر آن كه در مواد و استعداد ذاتى كُمَّل كه اكمل آنها صاحب مقام مظهريت تامَّه است چه سرّى نهفته است ؟ عين ثابت آن بزرگوار با ماده و قوه و استعداد جزئي كه مبدل به حقيقت محمديه شده چه مناسبتى دارد ؟
در اينكه وجود جزئي و مادى كمَّل نيز مثل ساير مواد بايد بتدريج از راه حركت حجب نورانى و ظلمانى را قطع نمايد تا بمقام جمعى نائل آيد جاى سخن نمىباشد ، نگارنده در مقدمه در مقام معرفى مطالب كتاب و تقرير عقايد محققان از صوفيه در اين مواضع و موارد بحث مىنمايم - لمحرره جلال الدين آشتيانى -