و جهودان و ترسايان و جز آن ، - دليل است بر آنك بدين سعادت علم دين را خواهد ، و بدين شقاوت همى شقاوت جهل را خواهد . و بعالمى كه اين سعد و نحس دروست همى عالم دين را خواهد كه اندر ميان مردم است ، و همىگويد : پيش ازين علم دعوت حقّ منتشر بود اندر ميان عقلا با آنك هر دو نحس - از گفت كفر و نفاق - اندر خلق بود و امامان نفاق و جهل - كه زحل و مرّيخ عالم صغير بودند - بر كار « 1 » خويش بودند ؛ و اكنون هر دو سعادت سعد - از ايمان « 2 » و اسلام - بر جاى است ، و مشترى و زهرهء عالم دين هر دو - از امام و حجّت - برجاىاند ، چرا همى هيچ سعد علمى پديد نيايد ؟
( 161 ) جواب اين سؤال آنست كه گوييم : نهاد دين بر مثال نهاد دنياست ، [
a
52 ] چنانك پيش از اين به دو جاى اندرين كتاب « 3 » خبرى را « 4 » از رسول - صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم - كه در آن مرين مثال ( را ) « 5 » گفتست ، ثابت كرديم . « 6 » و مردم كه مر او را هم نفس حسّى است و هم نفس ناطقه به دو معيشت حاجتمندست : يكى جسمى كه آن از زمينى - كه آفريدهء خدايست - « 7 » بمعاونت افلاك و انجم حاصل آيد . ديگر علمى كه آن از قرآن - كه همى كلام خدايست - بمعاونت امامان و حجّتان حاصل آيد ، كه افلاك و كواكب « 8 » دين ايشانند . و معيشت دنياوى بميان خلق گاهى بيشتر باشد و گاهى كمتر بر حسب « 9 » استحقاق خلق مر آن را ، تا هنگامى فراخى و رخصت باشد ، و گاهى تنگى و قحط باشد . و علّت فراخى و رخصت بارانهاء بوقت باشد از آسمان كه ببارد
هامش
( 1 ) بر كار : و بر كارA( 2 ) از ايمان : و ايمانA( 3 ) اندرين كتاب : رجوع ببند 153 شود
( 4 ) خبرى را : + كنA( 5 ) در آن مرين مثال را : و اكر مرين مثلA( 6 ) كرديم :
كردمA( 7 ) خدايست : حذيستA( 8 ) و كواكب : و كوكبA( 9 ) بر حسب : برخستA