فجر آورده كه مراد از ذو الاوتاد عمل آلاتيست كه به آن صعود به آسمان كند .
مخفى نيست كه ظاهر اين بود كه اين تفسير را درين صورت كه مقدم بر سورهء فجرست بيارد مگر آنكه مراعات نزول كرده باشد
وَ ثَمُودُ وَ قَوْمُ لُوطٍ
و جماعت ثمود تكذيب كردند پيغمبر خود صالح را و قوم لوط لوط را
وَ أَصْحابُ الْأَيْكَةِ
و تكذيب كردند اهل ايكه پيغمبر خود شعيب را
أُولئِكَ الْأَحْزابُ
اين گروه قريش از جمله گروههايىاند كه تكذيب كردند پيغمبر خود را و با پيغمبران خود در منازعه و مجادله درآمدند
إِنْ كُلٌّ إِلَّا كَذَّبَ الرُّسُلَ
نبودند هيچيك از ايشان مگر آنكه تكذيب كردند فرستادگان و پيغمبران را . و اين تأكيد ما سبق است كه فرمود :
كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ
تا آخر
فَحَقَّ عِقابِ
پس واجب شد بر ايشان عذاب من
وَ ما يَنْظُرُ هؤُلاءِ
أى و ما ينتظر هؤلاء يعنى و انتظار نميكشند اين مشركين قريش يا اين احزاب كه تكذيب پيغمبران خود كردند
إِلَّا صَيْحَةً واحِدَةً
مگر نفخهء اولى را كه همه بدان هلاك گردند و در آخرت معذب باشند
ما لَها مِنْ فَواقٍ
نيست مر اين صيحه را هيچ توقفى به قدر توقفى كه در فواق « 1 » حاصل مىشود و يا نيست مر آن صيحه را جوعى و رد كردنى و آن البته واقع خواهد شد و ميتواند كه كسى آن را باز گرداند و چون حضرت رسالتپناه صلّى اللَّه عليه و آله تهديد كفار قريش به عذاب نمود ايشان بر سبيل استهزا دعا كردند .
وَ قالُوا
و گفتند
رَبَّنا عَجِّلْ لَنا قِطَّنا
اى پروردگار ما تعجيل كن براى ما و بشتاب ده عذاب ما را كه محمد ما را به آن تهديد مينمايد
قَبْلَ يَوْمِ الْحِسابِ
پس از روز حساب . بنا برين مراد از قط : قسط و نصيب است و ميتواند كه مراد از قط : صحيفهء اعمال باشد به اين معنى كه بتعجيل بده صحيفهء اعمال ما را تا ما در آن نظر كنيم پيش از قيام قيامت و روز حساب چنانچه آوردهاند كه چون آيهء :
وَ أَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِشِمالِهِ
« 2 » نازل شد قريش به حضرت رسالتپناه صلى اللَّه عليه و آله گفتند كه گمان ميكنى تو كه كتاب ما بدست چپ
هامش
( 1 ) - بضم و فتح اول : اندك مدتى ميان دو بار دوشيدن شتر . م
( 2 ) - س حاقه 69 ، ى 25