اطاعت كردند و بينداخت ابراهيم اسماعيل را بر پهلو و ندا كرديم كه اى ابراهيم راست گردانيدى خواب خود را پس از اينجهت فيروزى يافتند و مظفر شدند به آنچه خواستند از مثوبات اخروى . و بعضى گفتهاند كه و ناديناه بزيادتى كلمهء واو جواب شرطست اى : فلما اسلما و تله للجبين ناديناه بكذا و كذا .
إِنَّا كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ
بدرستى كه ما چنانچه جزا داديم ابراهيم و اسماعيل را ، جزا ميدهيم نيكوكاران را .
إِنَّ هذا
بدرستى كه اين ذبح مأمور به
لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِينُ
هر آينه آن ابتلا و امتحانى بود هويدا كه به آن مخلص از غير مخلص تميز مييابد و خليل از غير خليل متعرف ميگردد
وَ فَدَيْناهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ
و فدا كرديم اسماعيل را به ذبح عظيم يعنى بمذبوحى كه عظيم الجثه و عظيم القدر بود اگر چه فدا بدست ابراهيم تحقق يافت اما چون گوسفندى را كه ابراهيم ذبح كرد حق سبحانه و تعالى از آسمان نازل كرده بود و حق تعالى بابراهيم عطا كرده بنا برين بطريق مجاز اسناد فدا به خود داد . در عيون اخبار الرضا از آن حضرت روايت كرده كه
« فداه اللَّه تعالى به ذبح عظيم ، بكبش املح يأكل فى سواد و يشرب فى سواد و ينظر فى سواد و يبول و يعمر فى سواد و كان يرتع قبل ذلك فى رياض الجنة اربعين عاما و ما خرج من رحم أنثى و انما قال اللَّه : كن فكان ليفتدى به اسماعيل فكل ما يذبح بمنى فهو فدية لاسماعيل الى يوم القيمة »
يعنى فدا كرد خداى تعالى اسماعيل را بگوسفندى كبود رنگ كه ميچريد در سياهى و ميآشاميد در سياهى و نظر ميكرد در سياهى و ميرفت در سياهى و بول و سرگين ميكرد در سياهى . اين عبارت را چند توجيه كردهاند . يكى آنكه سمن و فربهى آن بر وجهى بود كه در سايهء خود ميچريد و ميآشاميد و نظر ميكرد و همچنين كارهاى ديگر را در سايهء خود ميكرد ديگر آنكه مراد از سواد خضرت و سبزيست به اين معنى كه اين كارها را در سبزه به عمل مىآورد و يا آنكه مواضعى كه به آن اين كارها ميكرد سياه بوده و بعد ازين فرمودند