عياشى از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه
« قال اللَّه سبحانه :
فَبَشَّرْناهُ بِغُلامٍ حَلِيمٍ
. يعنى اسماعيل و هى اول بشارة بشر اللَّه بها ابراهيم فى الولد »
فَلَمَّا بَلَغَ
پس چون رسيد آن غلام
مَعَهُ السَّعْيَ
با پدر خود بسعى كه مشى ميكرد با او و اعانت او مينمود در كارها كه آن سن بلوغ است و گفتهاند كه در آن وقت سيزده ساله بوده در اكثر كتب تفسير مسطورست كه معه متعلق بما قبل خود كه بلغ است نميتواند كه باشد زيرا كه بلوغ پدر و پسر با هم نبوده و متعلق بما بعد خود كه سعى است نيز متصور نيست به جهت آنكه معمول مصدر مقدم بر مصدر نميتواند كه بشود بنا برين معه متعلق بمقدر خواهد بود و تقدير كلام چنين است كه : فلما بلغ السعى . قيل مع من ؟ فقيل معه يعنى پس چون رسيد غلام سعى را يعنى بمرتبهاى رسيد كه سعى در حوائج خود و پدر توانست نمود درين وقت قايلى گفت در خدمت كدام كسى به اين مرتبه رسيد ؟ پس جوابش دادند كه با پدر خود . و اگر سعى را موضع سعى ميان صفا و مروه بگيرند معه متعلق بما قبل خود كه بلغ است ميتواند بود به اين معنى كه پس چون رسيد آن غلام با پدر خود بموضع سعى ميان صفا و مروه
قالَ
گفت ابراهيم به آن غلام كه
يا بُنَيَّ
اى پسرك من
إِنِّي أَرى فِي الْمَنامِ
بدرستى كه من مىبينم پيوسته در خواب
أَنِّي أَذْبَحُكَ
اينكه من ذبح ميكنم تو را
فَانْظُرْ ما ذا تَرى
پس نظر كن درين كار كه چه چيز است رأى تو و مقتضاى رأى تو چه چيزست ؟
هر چند منامات انبياء وحى و صحيح است و بجا آوردن آن لازم و متحتم اگر چه در يقظه مأمور به آن نشده باشند ليكن وجه مشورت اين خواهد بود كه بر ابراهيم ظاهر شود كه غلام حليم درين بليت عظيمه مانند انبياء در تجرع زهر بلا صابر و شكيباست يا نه خلاف عظيم است درين كه ابراهيم مأمور به ذبح اسماعيل بوده يا به ذبح اسحاق جمعى كثير به اول قايل شدهاند مثل ابن عباس و سعيد بن مسيب و حسن بصرى و مجاهد و ربيع ابن انس و محمد بن كعب قرظى و غير آنها و گروهى را معتقد ثانى است چون ابن -