ميبرد حيلهء او
ما يَغِيظُ
غيظ و خشم او را ، بنا بر اين كلمهء « ما » در « ما يغيظ » مصدرى است و « يغيظ » فعل را به « غيظ » مصدر فروز ميآورد ، آنچه مذكور شد بنا بر آن است كه ضمير « ينصره » راجع به حضرت رسالتپناه صلى اللَّه عليه و آله شود و ميتواند كه مرجع آن كلمهء « من يظن » باشد و نصرت بمعنى رزق ، به اين معنى كه باشد كه هر كه گمان برد از روى غيظ اين را كه روزى نميدهد خداى تعالى او را در دنيا و آخرت پس ارادهء حلق در كشيدن خود نمايد يا رفتن به آسمان و بعد از آن نظر كند كه اگر اين كار را به عمل آرد آيا ميبرد فعل حيلتآميز خشم او را ؟ على بن ابراهيم كه معنى اول را بعامه نسبت داده خود در بيان آيه گفته كه مراد از « ظن » شك است و از « سبب » دليل ، و دليل بر اين قول خداى تعالى كه در سورهء كهف فرموده
وَ آتَيْناهُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ سَبَباً
« 1 » : اى دليلا و مراد از « قطع » تميز است زيرا كه حق تعالى فرموده
وَ قَطَّعْناهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْباطاً
« 2 » اى : ميزناهم ، و از « نصرت » ثواب خواسته شده و حاصل معنى آنكه هر كس شك كند در اينكه خداى تعالى ثواب اعمال او را از ارتكاب اعمال نيك باز دارد زيرا كه بازاى آن مكافاتى و ثوابى نيست پس بگرداند ميانهء خود و ميانهء خداى تعالى دليلى پس تدبير كند و تميز نمايد كه آن دليل تقاضاى اين مىكند كه خداى تعالى او را ثواب بدهد و نظر كند كه آيا ميبرد حيلهء او خشم او را ؟
وَ كَذلِكَ
مانند انزال آيات سابقه را
أَنْزَلْناهُ
فرو فرستاديم قرآن را
بَيِّناتٍ
حالكونى كه آن قرآن علامتها و دليلهاى ظاهر است بر توحيد و عدل و شرايع
وَ أَنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يُرِيدُ
معطوف است بر ضمير « انزلناه » اى : انزلنا ان اللَّه يهدى من يريد . يعنى فرو فرستاديم ما اين را كه راه نمايد خداى تعالى بدين حق هر كه را خواهد از آن جماعتى كه از توفيق الهى و از لطف ربانى نفع برند .
هامش
( 1 ) - س 18 ى 84
( 2 ) - س اعراف 7 ، ى 160