غفلت از اين روز و از حقيقت آن
بَلْ كُنَّا ظالِمِينَ
بلكه بوديم ما ستمكاران بر نفس خود كه تكذيب پيغمبران ميكرديم و قبول قيامت نمىنموديم .
إِنَّكُمْ
بدرستى كه شما اى كافران
وَ ما تَعْبُدُونَ
و آنچه ميپرستيد شما
مِنْ دُونِ اللَّهِ
بجز از خداى تعالى
حَصَبُ جَهَنَّمَ
چيزى كه افكنده مىشود در آتش دوزخ به جهت افروختن آن مانند آنكه سنك را ميافكنند ، و گويند كه قرائت حضرت امير المؤمنين عليه السّلام « حطب جهنم » است يعنى اين كافران با معبودين خودشان هيمهء دوزخند و آتش دوزخ را باجساد كثيفهء آنها ميافروزند
أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ
شما با معبودان من دوزخ را در آيندگانيد . « انتم عليها واردون » نفرمود تا « لام » دلالت بر اختصاص كند .
لَوْ كانَ هؤُلاءِ آلِهَةً
اگر بودندى آن اصنام خدايان چنانچه شما گمان كردهايد
ما وَرَدُوها
در نيامدندى آن الهه بدوزخ
وَ كُلٌّ فِيها خالِدُونَ
و جميع بتان و بت - پرستان در دوزخ جاويد ماندگانند .
لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ
مر ايشان راست در دوزخ فريادى مانند فرياد حمار
وَ هُمْ فِيها لا يَسْمَعُونَ
و ايشان در دوزخ نشوند چيزى را كه به آن شادمان گردند و بشنوند چيزى را كه به آن غمگين گردند ، و محتمل است كه مراد اين باشد كه ايشان در دوزخ محشور ميشوند در حالتى كه كر باشند چنانچه محشور ميشوند در حالتى كه نابينااند و بعضى گفتهاند كه اين احتمال ضعيف است بواسطهء آنكه كفار دوزخ كلام اهل بهشت را ميشنوند و استغاثه ميكنند به آنها چنانچه در سورهء اعراف « 1 » گذشت از حضرت ابو جعفر الباقر عليه السّلام مرويست كه بعد از نزول آيهء
إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ
تا آخر ، ابن زبعرى به حضرت گفت كه : حكم اين آيه در حق ما و معبودان ما است يا در حق جميع امم و معبودين آنها ؟ حضرت فرمود : حكم اين آيه عام است مگر آنانى كه
هامش
( 1 ) - س 7 ، ى 50