بر اينكه مقصود از بعث احضار و خواندن ايشانست بواسطهء محاسبه و جزا و معنى آيه اينست كه روزى كه برانگيزاند شما را خداى تعالى و حيات بخشد شما را پس شما برانگيخته شويد و قبول حيات كنيد در حالتى كه ستايش كنيد خداى تعالى را بقدرت كاملهء او چنانچه در خبر آمده كه خلايق در آن روز از قبور بر آمده خاك از سرهاى خود افشانند و گويند : « سبحانك اللهم و بحمدك » و اين حمد وقتى گويند كه نفعى بايشان نرساند
وَ تَظُنُّونَ
و گمان بريد آن هنگام
إِنْ لَبِثْتُمْ
اينكه درنگ نكرديد در دار دنيا
إِلَّا قَلِيلًا
مگر اندك زمانى بواسطهء سرعت انتقال از دنيا و مكث طويل در آخرت .
وَ قُلْ لِعِبادِي
و بگو بندگان مرا يعنى مؤمنين را زيرا كه اضافهء عباد بجناب كبرياء خود افادهء تشريف و اختصاص مىكند و اينمعنى نيست مگر در مؤمنين و لهذا لفظ « عبادى » در اكثر آيات قرآنى مختص بمؤمنين است چنانچه حق تعالى فرموده « 1 » «
فَبَشِّرْ عِبادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ
» و همچنين فرموده : « 2 » «
فَادْخُلِي فِي عِبادِي
» و فرموده : « 3 » «
عَيْناً يَشْرَبُ بِها عِبادُ اللَّهِ
»
يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ
بگويند مر مشركين را كلمهاى كه آن كلمه بهتر باشد
إِنَّ الشَّيْطانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ
بدرستى كه شيطان دشمنى مىافكند ميان مردمان
إِنَّ الشَّيْطانَ كانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوًّا مُبِيناً
بدرستى كه شيطان هست مر آدمى را دشمن آشكار بس بايد كه در ميان يكديگر دشمنى نيندازيد بسخنان درشت گفتن بلكه بسخنان نيكو جلب قلوب بنى نوع خود كنيد پس بيان كلمهء احسن مىكند و ميفرمايد كه آن كلمهء احسن اينست كه بگوئيد بمشركين كه
رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِكُمْ
پروردگار شما داناتر است به حال شما
إِنْ يَشَأْ يَرْحَمْكُمْ
اگر خواهد شما را
هامش
( 1 ) سورهء زمر ، آيهء 17 .
( 2 ) سورهء فجر ، آيهء 29 .
( 3 ) سورهء دهر ، آيهء 6 .