عارض آنها بگردانيم على بن ابراهيم رحمه اللَّه تعالى روايت از حضرت ابى جعفر الباقر عليه السّلام كرده كه خلق اكبر موتست و عبارت حديث اينست كه
« الخلق الذى يكبر فى صدوركم الموت »
و در كتب تفاسير اين روايت را به اين عباس نيز نسبت دادهاند و حاصل معنى اينست كه اگر شما نفس موت شويد كه آن ضد حياتست اگر من خواهم حيات را عارض آن نيز ميگردانم و اين بر سبيل مبالغه است چنانچه گويند كه اگر شما نفس حيات گرديد كه من شما را ميميرانم و الّا فى الحقيقه حيات و موت ضدّانند و محالست كه أحد ضدّين عارض ضدى ديگر گردد و اللَّه أعلم
فَسَيَقُولُونَ
پس زود باشد كه بگويند اين منكرين بعث
مَنْ يُعِيدُنا
كيست كه باز آرد ما را از عدم و بعد از موت زنده گرداند ما را اول از روى القاء شبهه در قلوب تابعين خود گفتند كه چون مىشود استخوان پوسيدهء ريزه ريزه شده زنده گردد ؟ و در اينجا ميگويند كه : اين چنين چيزى را كيست كه زنده گرداند ؟ حق تعالى ميفرمايد مر پيغمبر خود را كه :
قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ
بگو كه زنده ميگرداند آن را آنكه بيافريد شما را بار اول چون ايشان اقرار بفطرت اولى داشتند لهذا بطريق الزام فرمود كه اعادهء شما همان خدايى مىكند كه باقرار و اعتقاد شما بار اول شما را آفريد بلكه اعاده اسهل است
فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ
پس زود باشد كه حركت دهند بطريق سخريه و استهزا بسوى تو
رُؤُسَهُمْ
سرهاى خود را چنانچه كسى از روى تعجب و استهزاء سر خود را بجنباند
وَ يَقُولُونَ
و بگويند :
مَتى هُوَ
كى خواهد بود اين اعاده
قُلِ
بگو :
عَسى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً
واجبست اينكه باشد آن اعاده نزديك .
يَوْمَ يَدْعُوكُمْ
در روزى كه بخواند خداى تعالى به زبان ملائكه شما را
فَتَسْتَجِيبُونَ
پس شما را اجابت كنيد
بِحَمْدِهِ
در حالتى كه ستايش كننده باشيد مر او را بقدرت كامله ، و بعضى تفسير آيت را چنين كردهاند كه « يوم يبعثون منقادين حامدين للَّه » پس استعاره كرده براى بعث و قبول بعث ، دعاء و استجابت دعا را تا تنبيه باشد