مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ
كسى كه اراده كند لذات اين جهان فانى را و همت او مصروف برين باشد و اعتقاد بنعيم اخروى نداشته باشد يا آنكه كسى از ايمان و طاعت خود اسباب دنيوى را خواهد مانند مرائى
عَجَّلْنا
زود دهيم
الْعاجِلَةَ
مر آن شخص را
فِيها
در دار دنيا
ما نَشاءُ
آنچه را كه خواهيم از مال و متاع دنيوى
لِمَنْ نُرِيدُ
بدل « له » است كه « عجلنا له » بتقدير « عجلنا لمن نريد » باشد يعنى بدهيم در دنيا به زودى مر آن كس را كه خواهيم آنچه را كه خواهيم
ثُمَّ جَعَلْنا
پس بگردانيم
لَهُ جَهَنَّمَ
براى او دوزخ را كه
يَصْلاها
داخل شود در آن يا آنكه بسوزد به آتش آن
مَذْمُوماً
در حالتى كه ملامت كرده شده باشد
مَدْحُوراً
رانده شده باشد از رحمت الهى ابن عباس از حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و آله در معنى آيهء «
مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ
» چنين روايت كرده كه كسى كه از عبادات و اعمالى كه خداى تعالى بر او واجب گردانيده ثواب دنيا را خواهد و أصلا وجه اللَّه و ثواب آخرت منظور او نباشد به زودى نصيب او كند خداى تعالى آنچه را كه خدا خواهد از اسباب دنيا و نيست او را از ثواب اخروى بهره و نصيبى ، و بعد ازين حضرت فرمودند كه :
« و ذلك أن اللَّه سبحانه يؤتيه ذلك ليستعين به على الطاعة فيستعمله فى معصية اللَّه فيعاقبه اللَّه »
يعنى اين تعجيل به جهت آنست كه حق سبحانه و تعالى بدهد به او مال دنيا را كه او استعانت جويد از آن بطاعت و عبادت معبود بى زوال و ليكن او استعمال نمايد آن اسباب را در معصيت خداى تعالى پس حق تعالى او را عقاب كند و گرفتار عذاب گرداند .
وَ مَنْ أَرادَ الْآخِرَةَ
و آن كسانى كه خواهند ثواب آخرت و لذات باقيات آن را
وَ سَعى لَها سَعْيَها
و سعى كند مخلصا لوجه اللَّه براى تحصيل آن آنچه حق سعى باشد ، يعنى اتيان كند بمأمور به و اجتناب نمايد از منهى عنه
وَ هُوَ مُؤْمِنٌ
و حالكونى كه آن ساعى مؤمن باشد و ايمان صحيح خالى از شايبهء شرك و نفاق داشته باشد
فَأُولئِكَ كانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُوراً
پس آن گروه هست سعى ايشان مقبول و پسنديده نزد خداى تعالى و
فى الحديث النبوى « من اراد الآخرة فليترك زينة الحياة الدنيا » .