تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — صفحة 673

مساهمون:

ص٦٧٣
بر ايشان تسلطى در روضهء كافى روايت كرده كه حضرت صادق عليه السّلام ابو بصير را مخاطب قرار داده فرمودند كه : اى أبا محمد حق سبحانه و تعالى شما را در كتاب خود در آيهء «
إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ
» ذكر كرده و بعد ازين فرمودند كه : « و اللَّه ما اراد بهذا الّا الأئمة عليهم السلام و شيعتهم بنا برين مراد از عباد مخلصين خواهد بود پس اين آيه تصديق قول شيطان است كه در ضمن استثناء گفته بود كه : «
إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ
»
إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ
مگر آن كسى را كه متابعت تو كند و از گمراهان كه دست تسلط تو بر ايشان دراز است . پوشيده نماند كه نظم اين آيه مغاير نظم آيه سابقه است كه حقتعالى به زبان ابليس فرموده : «
لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ
» زيرا كه آنچه در آيهء سابقه مستثنى واقع شده در اين آيه مستثنى واقع شده و بالعكس پس عباد مخلصين در اين آيه مستثنى منه و مقدم واقع شده بخلاف در آيهء سابقه كه مستثنى و مؤخّر واقع شده تا آنكه اشارت بتعظيم مخلصين باشد زيرا كه تصريح بتقديم مفيد تعظيم است ، بعضى از نحاة شرط كرده‌اند كه بايد مستثنى اقل باشد از مستثنى منه چنانچه گويند : « جاءنى القوم الا زيدا » كه زيد مستثنى فرديست از افراد قوم مستثنى منه و اقل از آنست و اين آيه دلالت بر بطلان شرط مذكور مىكند زيرا كه اگر اين شرط صحيح باشد لازم ميآيد تناقض در دو استثنا كه درين دو آيه واقع شده يكى در آيهء «
وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ
» . و ديگر در آيهء ما نحن فيه كه تصديق قول ابليس است چه بنا برين شرط بايد كه عباد غاوين كه در آيهء سابقه مستثنى منه واقع شده اكثر باشد و درين آيه كه مستثنى واقع شده أقل باشد پس معلوم شد كه اقل بودن مستثنى نظر بمستثنى منه لازم نيست و آنچه لازم است در استثناء شمول مستثنى منه است مر مستثنى و غير آن را هر چند اكثر افراد مستثنى را استثناء نموده داخل مستثنى كرده باشند .