حق و تعالى اجابت اينمعنى نكرده
قالَ
گفت در جواب او كه
فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ
پس بدرستى كه تو از مهلت دادهگانى
إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ
تا روز وقت دانسته شده كه آن آخر ايام تكليف و انقراض خلايق است در نفخهء اولى و در حديث حضرت صادق عليه السّلام وارد شده كه مراد از « يوم وقت معلوم » وقت قيام قائم است و قائم آل محمد صلّى اللَّه عليه و آله آن لعين را در ارض كوفه گردن خواهد زد .
قالَ رَبِّ
گفت ابليس اى پروردگار من :
بِما أَغْوَيْتَنِي
كلمهء « با » ميتواند كه باء قسمى باشد و مىتواند كه باء سببى باشد و كلمهء « ما » مصدرى است كه مدخول خود را بمصدريت فروز آورد : اى باغوائك اياى ، يعنى قسم باغواى تو مرا يا بسبب اغواء تو مرا يعنى بسبب نوميد ساختن تو مرا از رحمت خود يا بسبب دور كردن تو مرا از جنت ، پس معلوم شد كه مراد از اغواء اضلال بمعنى گمراه كردن نيست زيرا كه ساحت الهى از آن مبراست بنا بر آنكه باء « بما أغويتني » باء قسمى باشد استدلال كردهاند به اين آيه كه قسم به افعال اللَّه منعقد مىشود
لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ
زينت دهم بطلان و عصيان را براى آدميان در زمين
وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ
و هر آينه گمراه گردانم همهء ايشان را به خواندن بسوى باطل .
إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ
مگر بندگان ترا از جملهء ايشان كه خالص گردانيده شدهاند يعنى خداى تعالى خالص گردانيده ايشان را براى عبادت خود و طاهر گردانيده آنها را از شوائب نقصان و كيد من بر ايشان اثر نمىكند .
قالَ
گفت خداى تعالى :
هذا
اين اخلاص يا طريق مخلصين
صِراطٌ عَلَيَّ
اى صراط حق على أن ارعيه ، يعنى راهى است كه سزاوار است بر من كه رعايت آن كنم و بعضى از قراء « صراط على » برفع « على » كه مشتق از علو است خواندهاند به اين معنى كه آن اخلاص راهى است موصوف ببلندى مرتبه
مُسْتَقِيمٌ
راستست و أصلا انحرافى در آن نيست و سالك خود را به منزل يقين مىرساند و رئيس المحدثين