وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ
» الاية ، كه در حجة الوداع بموضع منى نازل شد . اللَّه تعالى اعلم بحقائق كلامه
وَ اجْنُبْنِي
و دور گردان مرا
وَ بَنِيَّ
و اولاد صلبى مرا
أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ
از اينكه عبادات كنيم بتان را يعنى لطف و توفيق را رفيق ما گردان تا آن سبب اجتناب ما گردد و دعاء اجتناب از عبادت اصنام دربارهء خود و دربارهء اولاد صلبى خود كه اسحاق و اسماعيلاند با وجود آنكه انبيا عبادت اصنام هرگز نكردهاند از روى هضم نفس و اظهار حاجت است بفضل و لطف خداى تعالى در همه حال ، و بعضى مفسرين كه حمل « ذريت » بمطلق ذريت كردهاند خواه صلبى و خواه غير صلبى بر ايشان بحث كردهاند كه ازينجا لازم مىآيد كه حق سبحانه و تعالى كه مجيب الدعواتست اجابت دعاء پيغمبر خود ابراهيم نكرده باشد زيرا كه كفار قريش همه از اولاد اسماعيل پسر ابراهيماند و جواب اين بحث از حديث حضرت صادق عليه السّلام كه در تفسير محمد بن مسعود عياشى مذكور است مستفاد مىشود چه آن حضرت فرمودهاند كه : حق تعالى حكم كرد ابراهيم را كه ولد خود اسماعيل را در مكه بگذارد او بفرموده عمل نمود و دعا كرد كه «
وَ اجْنُبْنِي وَ بَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ
» پس عبادت نكردند احدى از اولاد اسماعيل بت را ليكن عرب عبادت اصنام كردند و جمعى از فرزندان اسماعيل گفتند كه : آن اصنام شفيعان ما خواهند بود و از اينجهت كافر شدند اما عبادت اصنام نكردند و سفيان بن عيينه چون نبى را بمطلق اولاد حمل كرده به اين آيه استدلال نموده كه اولاد اسماعيل هيچكدام صنم پرست نبودهاند بلكه ايشان را سنگى بود كه در دور آن ميگشتند و طواف آن مينمودند و آن را دوار نام گذاشته بودند و ميگفتند كه : كعبه سنگى است و هر سنگى كه ما نصب كنيم آن نيز بمنزلهء سنگ كعبه است .
رَبِّ
اى پروردگار من
إِنَّهُنَّ
بدرستى كه اين اصنام
أَضْلَلْنَ كَثِيراً
گمراه كردند بسيارى را يعنى سبب گمراهى جمع كثيرى شدند
مِنَ النَّاسِ
از مردمان
فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي
پس هر كه تابع دين من شد پس بتحقيق او از اهل ملت