من است
وَ مَنْ عَصانِي
و هر كه عصيان ورزيد و نافرمانى من كرد بدون اختيار شرك
فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
پس بدرستى كه تو آمرزندهء مهربانى ، بنا برين مراد از عصيان غير شرك خواهد بود و قاضى ناصر الدين بيضاوى عصيان را حمل به أعم از شرك كرده گفته است كه « و فيه دليل على أن كل ذنب فله ان يغفره حتى الشرك » .
رَبَّنا
اى پروردگار ما
إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي
بدرستى كه من ساكن گردانيدم بعضى از فرزندان خود را بعضى گفتهاند : مراد ازين « بعض » اسماعيل است يا اولادى كه از او بهم خواهند رسيد و صاحب مجمع البيان گفته : « لا خلاف انه يريد اسماعيل عليه السّلام مع امه هاجر » و على بن ابراهيم از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام روايت كرده كه آن حضرت فرموده كه :
« نحن و اللَّه بقية تلك العترة »
بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ
بمكانى كه زراعتى در آن نيست كه مراد از آن مكهء معظمه است
عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ
نزديك خانهء تو كه با عزت و حرمت است و هتك حرمت آن حرام است مهابت آن بمرتبهايست كه جبابره را از آن خوف در دلهاست اگر چه در آن حين كه ابراهيم اين دعا ميكرد خانه در آنجا نبود اما چون بيقين ميدانست كه در آنجا خانه بنا خواهد شد باعتبار ما يؤول اليه تعبير از آن به بيت نمود يا باعتبار ما كان كه در اول خانه بوده جبابره آن را خراب كردند يا آنكه حق تعالى آن را در وقت طوفان به آسمان برد
رَبَّنا
اى پروردگار ما ذريت مرا درين مسكن ساكن گردانيدم
لِيُقِيمُوا الصَّلاةَ
تا بپاى دارند نماز را و عبادت تو كنند ، بنا برين « ليقيموا الصلاة » متعلق به « اسكنت » است
فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ
پس بگردان دلهاى بعضى از مردمان را يعنى دلهاى مسلمان را
تَهْوِي إِلَيْهِمْ
ميل كنند بسوى ايشان و در حديث امام محمد باقر عليه السّلام وارد شده كه آن حضرت جمعى از اصحاب خود را مخاطب ساخته فرمودند كه : مراد ازين ناس همهء مردم نيستند بلكه مراد ازين شما خواهيد بود و مانند شما در ميان مردمان مثل موى سفيد است كه در گاو سياه باشد يا مثل موى سياهست كه