أَ لَمْ تَرَ
آيا ندانستهاى تو اى محمد
كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا
چگونه زد خداى تعالى مثل را و آن مثل اينست كه گردانيد خداى تعالى
كَلِمَةً طَيِّبَةً
كلمهء پاكيزه را كه آن قول حق و صدق است
كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ
مانند درخت پاكيزه نيكو منظر بنا برين « كلمة طيبة » منصوبست به « جعل » مقدر و مجموع « جعل كلمة طيبة » تفسير «
ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا
» است چنانچه در در تفسير كبير از صاحب كشاف نقل كرده
أَصْلُها ثابِتٌ
بيخ آن شجره استوار و محكم باشد در زمين
وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ
و طرف بالاى آن شجره در جانب آسمان كشيده شده باشد و اين اشارت بارتفاع آن درخت است كه دالست بر ثبات اصل و رسوخ عروق و بعد از عفونات و قاذورات زمين كه درين صورت ميوهء آن طيبة الرايحه و پاك است
تُؤْتِي أُكُلَها
بدهد ميوهء خود را
كُلَّ حِينٍ
در هر وقتى كه خداى تعالى مقرر كرده كه ميوه بدهد
بِإِذْنِ رَبِّها
بفرمان پرورنده و خالق آن در معانى الاخبار از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام روايت كرده كه مراد از شجره حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و آله و فرع آن يعنى اجلاء آن على بن ابى طالب عليه السّلام و غصن و شاخ آن حضرت فاطمهء زهرا عليها السلام و ميوهء آن اولاد آن حضرت و اوراق آن شيعيان ايشان و بعد ازين فرمودند كه : مردى از شيعهء ما چون بميرد برگى از آن درخت زايل گردد و چون يكى از ايشان متولد شود برگى از آن درخت برويد و در كمال و تمام النعمه از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه اصل شجره رسول اللَّه است و فرع آن امير المؤمنين عليه السّلام و ميوه حسنين عليهما السلام ، باقى ائمه از ولد امام حسين عليه و عليهم السلام شاخهاى آن و شيعهء ما برگ آن و به خدا قسم كه چون شخصى از شيعيان ما بميرد هر آينه ساقط ميگردد برگى از آن درخت . راوى گويد كه : بعد ازين از تفسير «
تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ
» از