را بر مهاجر و أنصار و
فى مجمع البيان « قد روى عن الرضا على بن موسى عليهما السلام أنه قرأ لقد تاب اللَّه بالنبى على المهاجرين و الانصار »
در كتاب احتجاج از ابان بن تغلب روايت كرده كه حضرت صادق عليه السّلام اين آيت را اينچنين قرائت كردند
« لقد تاب اللَّه بالنبى على المهاجرين و الانصار »
أبان گويد كه من گفتم : اى پسر عم رسول خدا عامه اين آيت را بر اين نوع تلاوت نميكنند حضرت فرمود كه : ايشان چه قسم تلاوت مينمايند ؟ پس من گفتم كه : ايشان ميخوانند كه «
لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ
» حضرت فرمود كه : ويل باد بر ايشان پيغمبر خدا چه گناه كرده بود كه بدان جهت محتاج بتوبه شود و حق تعالى قبول توبه او كند ؟ بلكه حق سبحانه و تعالى بوسيلهء پيغمبر رفيع القدر خود توبهء امت او و توبهء مهاجرين و انصار او را قبول مىكند و
الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ
آن مهاجر و انصارى كه پيروى كردند پيغمبر را
فِي ساعَةِ الْعُسْرَةِ
در وقت عسرت و تنگى يعنى در جنگ تبوك زيرا كه ايشان را در آن وقت سه عسرت رو داده بود يكى عسرت زاد و ديگرى عسرت راحله سوم عسرت آب ، و به جهت اين عسرات آن را « جيش العسره » ميگفتهاند
مِنْ بَعْدِ ما كادَ
از پس آنكه نزديك بود كه از غايت عسرت
يَزِيغُ
ميل كند
قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ
دلهاى گروهى از ايشان از جهاد و رو بگريز گذارند حفص « يزيغ » را بياى تحتانيه ميخواند به جهت آنكه تأنيث قلوب كه فاعل « يزيغ » است حقيقى نيست زيرا كه قلوب جمع است و گفتهاند كه جمع باعتبار جماعت مؤنث است
إِنَّهُ بِهِمْ
بدرستى كه خداى تعالى بايشان
رَؤُفٌ رَحِيمٌ
بسيار رأفت و مهربانست .
وَ عَلَى الثَّلاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا
اى لقد تاب اللَّه على الثلاثة الذين خلفوا ، يعنى بتحقيق قبول توبه كرد خداى تعالى بر سه تن از آنان كه بازگردانيده شده بودند از غزا و از بيعت رسول خدا از اين فعل مجهول چنين ظاهر مىشود كه امرى باعث پس ماندن اين سه تن شده بود بنا بر اين ايشان را گناهى نبوده كه تا از آن توبه كنند لهذا قرائت