وعدهء استغفار به پدر خود داده بود حضرت فرمودند كه : اينچنين نيست كه ايشان مىگويند ابراهيم وعدهء مطلق به پدر خود نداده بود بلكه وعده داده بود كه اگر او محلى بحليهء اسلام گردد از براى او از جناب كبرياى الهى جلت نعماؤه طلب مغفرت نمايد .
فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ
پس چون ظاهر گرديد ابراهيم را
أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ
اينكه او دشمن خداست و بكفر خود باقى مانده و ايمان نياورده
تَبَرَّأَ مِنْهُ
تبرا كرد و بيزار شد از او و براى او طلب آمرزش نكرد بعضى از مفسرين گفتهاند كه : مراد از «
إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَها إِيَّاهُ
» وعدهايست كه پدر ابراهيم با ابراهيم داده بود كه من مسلمان ميشوم و حضرت ابراهيم به گمان اسلام او طلب مغفرت از براى او كرد أما اين تفسير موافق حديث عياشى و موافق قول خداى تعالى كه فرمود «
إِلَّا قَوْلَ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ
» نيست .
و مطابق تفسير اول است قرائت « وعدها إياه » بباء موحدهء تحتانية زيرا كه « اياه » مفعول « وعد » است و معنى « وعدها إياه » اينست كه وعده داده بود ابراهيم پدر خود را
إِنَّ إِبْراهِيمَ لَأَوَّاهٌ
بدرستى كه ابراهيم هر آينه بسيار دعا كننده بود چنانچه از حضرت صادق عليه السّلام مرويست كه در تفسير « لاواه » فرمودند كه
« اى دعاء كثير الدعاء »
قاضى ناصر الدين بيضاوى گفته « لاواه اى كثير التأوه و هو كناية عن فرط ترحمه و رقة قلبه »
حَلِيمٌ
صبور و بردبار بود چنانچه گويند شخصى او را دشنام داد او گفت : « هداك اللَّه » حاصل كلام آنست كه با وجود رقت قلب و كثرت رحم ابراهيم چون دانست كه عمش بكفر خود باقى است تبرى از او نموده دعاى خير و طلب آمرزش براى او نكرد .
و بعد ازين در بيان عذر جمعى كه قبل از منع طلب مغفرت براى مشركين كردهاند ميفرمايد كه .
وَ ما كانَ اللَّهُ
و نبود خداى تعالى و نيست جايز در حكمت او
لِيُضِلَّ قَوْماً
اينكه حكم بضلالت و گمراهى كند و اسم ضال بر ايشان نهد
بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ
بعد از آنكه راه نموده باشد ايشان را و حكم بهدايت ايشان كرده باشد
حَتَّى يُبَيِّنَ