نميدانند
الْحامِدُونَ
حمد كنندگانند محمود حقيقى را هم در شدت و هم در رخا
السَّائِحُونَ
روزه دارانند اصل معنى سياحت مشى در زمين است و چون صائمى خود را از أكل و شرب و جماع بازداشته سد ابواب شهوات نفسانى كرده باشد برو ابواب فتوحات عالم قدس گشوده شود و اشعات انوار جمال ذى الجلال بر وجنات احوال او پرتو اندازد پس او مانند فرشتگان « اولى اجنحه » در ساحت روحانيات و مجردات طيران و سيران نمايد و صائم سايح گردد لهذا حق تعالى تعبير از صائم بسايح نمود و از حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و آله مرويست كه « سياحة امتى الصيام »
الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ
ركوع كنندگان و سجود كنندگاناند يعنى نماز گزارندگانند و مواظب اند بر آن و محافظ اركان و اوقات آنند چون قيام و قعود از اشكال مصلى موافق عادت واقع شده چيزى كه موافق عادت نيست همين ركوع و سجود است پس گويا كه اين دو أمر فصل مميز نمازند بنا برين تعبير از نماز به ركوع و سجود شده
الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ
امر كنندگانند بنيكوئيها و أحكام و شرايع الهى
وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ
و نهى كنندگانند از بديها مانند شرك و معاصى . چون « واو » عطف دلالت بر اتصال دارد پس ايراد « واو » عطف در «
وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ
» اشعار بر اتحاد و اتصال است ميان معطوف و معطوف عليه كه گويا در حكم خصلت واحدهاند
وَ الْحافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ
و نگاهبانند مر تكاليف خداى تعالى را كه در عبادات و معاملات كرده . ايراد « واو » عطف در
« وَ الْحافِظُونَ »
اشارت بر اينست كه تعداد اوصاف بر سابع تمام شده زيرا كه سبعه عدد تام است و ثامن ابتدا بعد از ديگرى است كه معطوف بر سابع است و از اينجهت اين واو را واو ثمانيه گويند . و بعضى گفتهاند كه چون آنچه سابق مذكور شد مفصل فضايل است «
وَ الْحافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ
» مجمل آن ، پس واو آورد كه عطف مجمل بر مفصل باشد
وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ
و بشارت ده مر مؤمنان موصوف به اين صفات حسنه را بشهادت و جنت .