و مراد الهى آنست كه هر گاه در نماز واجب عقب امام باشى و امام قرائت كند پس گوش دهيد قرائت امام را و خاموش باشيد كه تا رحمت كرده شويد و دو ركعت آخر نيز تابع است مر دو ركعت اول را و صريح اينحديث دلالت دارد بر آنكه آيه در باب خصوص نماز جماعت است ، و مطلق شنيدن قرآن واجب نيست .
و پوشيده نيست كه اينحديث منافى مذهب جمعى است كه گفتهاند كه : در نماز اخفاتيه مستحبّ قرائت حمد است و نيز گفتهاند كه همين حكم دارد نماز جهريه كه آواز امام در قرائت شنيده نشود ، و مؤيد اين مذهب است آنچه شيخ رحمه اللَّه تعالى بطريق قوى روايت كرده است كه سؤال كردند حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام را از قرائت در عقب امام حضرت فرمودند كه : هر گاه در عقب امامى باشى كه او را دوست دارى يعنى شيعهء اماميه باشد و اعتماد به او داشته باشى يعنى عادل باشد يا فسق او ظاهر نباشد بدرستى كه قرائت اينچنين امام كافى است از قرائت تو ، و اگر خواهى قرائت ميتوانى كرد در اخفاتيه و چون نماز جهريه باشد خاموش باش و گوش ده چنانچه حق سبحانه و تعالى فرموده است كه گوش دهيد تا مرحوم شويد ، و از اينحديث معلوم مىشود كه استماع و انصات در وقتى است كه امام شيعه باشد ، و بعضى از اتقياء متأخرين گفته كه : از احاديث ديگر معلوم مىشود كه خواه امام شيعه باشد و خواه سنى و خواه خارجى استماع و انصات لازم است و معتقد بعضى آنست كه در نماز اخفاتيه و جهريه كه آواز امام مسموع نگردد مستحبّ ذكر است در نفس بطريق تسبيح يا تهليل يا تحميد يا تكبير و حديثى كه از حضرت امام محمد باقر يا از حضرت امام جعفر صادق عليهما السلام مرويست كه
« اذ كنت خلف امام تأتم به فأنصت و سبح فى نفسك »
را حمل به اين صورت كردهاند يعنى هر گاه باشى نماز گزارنده در عقب امامى كه اقتدا كرده باشى به او پس خاموش شو و تسبيح بگو در نفس خود ، چنانچه شيخ مقداد عليه الرحمه
تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — صفحة 154
مساهمون: مير جلال الدين حسينى ارموى (محدث)
ص١٥٤