تدبر و نظر غذاى روح و حاصل از آن سعادت باقيهء روحانى است ، و اكل و انتفاع غذاى جسم و مترتب بر آن لذات فانيهء جسمانى است بنا برين اولى اولى بتقديم و اخرى أحرى بتأخير است ، و لهذا در نظم كلام حكيم علّام عز و علا اينچنين مرتب گرديد ، اما محتاج به اين لطيفه وقتى خواهيم بود كه ترتيب نظم قرآنى همه يا بعض مطابق ترتيب نزولى افتاده باشد و ظاهرا خصوص اينمقام چنين نظم و ترتيب را خواهد اللَّه اعلم .
وَ آتُوا حَقَّهُ
و بدهيد حق آن ميوه را يعنى تصدق كنيد بطريق ندب
يَوْمَ حَصادِهِ
در روز درويدن زراعت و بريدن خرما و غير آن بر فقرايى كه در وقت حصاد حاضر شوند و اگر حاضر نشوند چيزى بايشان دادن لازم نيست بنا بر حديث حضرت امام رضا عليه السّلام و اين غير زكات مفروضه است چنانچه در حديث وارد شده ، و بعضى گفتهاند كه : زكات در مدينه واجب شده و اين آيه مكى است بنا برين مراد ازين آيه زكات نخواهد بود مخفى نماند كه اهل بصره و شام و عاصم حصاده را بفتح حا خواندهاند و باقى بكسر حا و در قرب الاسناد روايت كرده كه احمد بن محمد بن ابى نصر البزنطى در خدمت حضرت امام رضا عليه السّلام حصاده را بكسر حا قرائت كرد حضرت فرمود :
« افتح الفم بالحاء »
يعنى وا كن دهن خود را به گفتن حا ، مراد آنست كه حصاده را بفتح حا بخوان و چون حق سبحانه و تعالى اول بيان اباحت اكل ثمر نمود و بعد از آن حكم كرد به دادن حق فقراء در حين حصاد بنا برين بعضى گفتهاند كه آيه دلالت دارد بر جواز اكل ثمر اگرچه هنوز حق خداى تعالى را نداد ، باشند و تقييد بحصاد اشارت بر اينست كه دادن حق موقوف بادراك ثمر است نه بتنقيهء آن و در تفسير عياشى روايت كرده كه بريدن خرما از نخل و درويدن زراعت در شب بنا برين آيه جايز نيست .
وَ لا تُسْرِفُوا
و اسراف مكنيد و از حد در مگذريد در صدقه دادن و در كافى از حضرت ابى الحسن الرضا عليه السّلام روايت كرده كه اسراف در صدقه دادن بهر دو