عَدُوٌّ مُبِينٌ
بدرستى كه شيطان مر شما را دشمنى است آشكارا .
ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ
بدل «
حَمُولَةً وَ فَرْشاً
» است يعنى آفريد از چهارپايان بار بردار و غير آن هشت صنف و ميتواند كه مفعول « كلوا » باشد يعنى بخوريد از انعام هشت صنف را
مِنَ الضَّأْنِ
از گوسفند آفريد يا بخوريد
اثْنَيْنِ
دو صنف يكى اهلى و ديگرى وحشى كوهى
وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ
و از بز نيز دو صنف يكى اهلى و ديگرى كوهى .
و چون كفار بعضى ازين انعام را بر خود حرام كرده نسبت حرمت آن بخداى تعالى ميدادند فرمود :
قُلْ
بگو اى محمد به اين جماعت :
آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ
آيا نر گوسفند و نر بز را حرام كرد خداى
أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ
يا دو ماده ازينها را
أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ
يا حرام كرد آن را كه فرا گرفته و احاطه كرده بر آن
أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ
رحمهاى آن دو ماده خواه نر باشد و خواه ماده ؟
نَبِّئُونِي
خبر دهيد مرا
بِعِلْمٍ
بامرى معلوم كه دلالت كند بر آنكه كدام ازين اقسام را خداى تعالى حرام گردانيده
إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
اگر باشيد شما راستگويان كه تحريم آن از جانب اللَّه است .
وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ
و آفريد يا بخوريد از شتر دو صنف را بخاتى و عراب يعنى خراسانى و غير آن چنانچه اينمعنى را صاحب مجمع البيان از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده
وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ
و از گاو دو صنف اهلى و وحشى
قُلْ
بگو اى محمد :
بايشان كه
آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ
به همان معنى كه گذشت تكرار اين عبارت محتمل است كه بواسطهء اهتمام بشأن آن و تأكيد در آن باشد
أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ
بلكه آيا بوديد حاضر و مشاهده كننده
إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهذا
وقتى كه وصيت ميكرد و حكم ميفرمود خداى تعالى شما را بر تحريم اينها زيرا كه شما به هيچ پيغمبرى نگرويدهايد پس طريق ديگر نيست شما را بشناختن تحريم اينها مگر بمشاهده خلاصهء كلام در هر دو مقام اينست كه بگو اى محمد بايشان