غير جائز أن يستشهدها اللَّه و فيهم من لا يجوز شهادته فى الدنيا على حزمة
بقل يعنى نميباشد گواهان بر مردم در قيامت مگر ائمه و رسل اما امت پس جايز نيست كه طلب شهادت كند خداى تعالى از آنها حال آنكه در ميان آنها كسى هست كه جايز نيست گواهى او در دنيا براى يك بسته تره و
فى بصائر الدرجات عن الصادق عليه السّلام « نحن الشهداء على الناس بما عندهم من الحلال و الحرام و بما صنعوا منه » .
وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها
و نگردانيديم ما قبلهاى را كه بودى تو اى محمد بر آن قبله يعنى نگردانيديم بيت المقدس را قبلهء تو چنانچه احاديث اهل بيت عليهم السلام ناطق است بر اينكه مراد از « قبله » در اين آيت بيت المقدس است . و
فى تهذيب الاحكام عن ابى بصير قلت لاحدهما عليهما السلام : « ان اللَّه امره ان يصلى الى بيت المقدس ؟ قال : انعم ، الا ترى ان اللَّه تعالى يقول :
وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها
»
إِلَّا لِنَعْلَمَ
مگر براى آنكه ممتاز گردانيم بعد از امر بتحويل از آن قبله
مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ
آن كس را كه پيروى رسول كند
مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ
از آن كس كه بر گردد بر عقب خود و پيروى رسول نكند ، بنا برين ترجمه « لنعلم » بمعنى « لنتميّز » است ، و در كتاب احتجاج در تفسير « الا لنعلم » تا آخر ، اينچنين روايت كرده كه :
« اى الا لنعلم ذلك منه وجودا بعد ان علمناه سيوجد »
يعنى مگر براى آنكه تا بدانيم وجود اين تبعيت و انقلاب را از آن كس بعد از آنكه دانستيم كه موجود خواهد شد . حاصل كلام اينست كه تا علم بعد الوجود متحقق شود ، چنانچه علم قبل از وجود متحقق شده بود ، بنا برين « لنعلم » بمعنى حقيقى خود نيست .
مخفى نماند كه در «
مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ
» التفات از خطاب بغيبت است و ظاهر اين بود كه « من يتّبعك » گفته شود مطابق آيت سابقه ، و وجه التفات اشارتست بر آنكه متابعت رسول خداى تعالى واجب از جهت صفات رسالت است نه از جهت ذات بذاته .
وَ إِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً
كلمهء « ان » مخفّفه از مثقّله است بقرينهء لام « لكبيرة » اى و انها