وَ يَعْلَمُ ما جَرَحْتُمْ
و ميداند آنچه كسب ميكنيد
بِالنَّهارِ
در روز
ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ
پس برانگيزاند شما را از خواب
فِيهِ
در روز
لِيُقْضى أَجَلٌ مُسَمًّى
تا روزى كه تمام كرده شود اجل نام برده يعنى اجل مقدر معين هر يك به آخر رسيده در دنيا كه تا قدم در دروازه موت و فنا نهند
ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ
پس بسوى اوست بازگشت شما اى مؤمنان و منافقان بعد از مرگ
ثُمَّ يُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
پس خبر كند شما را در قيامت به آنچه بوديد كه عمل ميكرديد يعنى جزا دهد شما را بر وفق كردارهاى شما از اعمال خير و شر .
وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ
و اوست قاهر و قادر و غالب بر بالاى بندگان خود
وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً
و ميفرستد بر شما فرشتگانى كه نگاهبانانند مر اعمال شما را يعنى مينويسند اعمال شما را تا روز قيامت پس حكمت در فرستادن حفظه آن است كه بنده از رسوائى روز رستخيز انديشه نموده بر ارتكاب معاصى دليرى نكند و به جهت هيبت اين روز عملى بجا آرد كه در وقت نامه خواندن خجلت زده و شرمنده نگردد و اين محض لطف است و اين فرشتگان مطلعاند بر احوال بندگان
حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ
تا بيايد يكى از شما را مرگ
تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا
بردارند جان او را فرشتگان ما يعنى ملك الموت و اعوان او كه چهارده فرشتهاند هفت ايشان فرشتگان رحمتاند و هفت ديگر ملائكه عذاب پس چون ملك الموت روح مؤمن قبض كند و بفرشتگان رحمت سپارد و جان كافرانرا بردارد و بملائكه عذاب دهد
وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ
فرشتگان را كه قابض ارواحند تقصيرى نمىكنند و در قبض ارواح تاخيرى نمينمايند از وقت خود از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت است كه در شب معراج چون مرا به آسمان بردند فرشتهء ديدم بر كرسى نشسته بود ترش روى و دلتنگ همه فرشتگان كه مرا ديدند در روى من خنديدند مگر او كه لوحى در دست گرفته بود و در آنجا نگاه ميكرد جبرئيل را پرسيدم كه اين كيست گفت ملك الموت از آنوقت كه خداى تعالى وى را بيافريد كسى او را خندان نديد پس حضرت فرمود كه نزديك او رفتم و گفتم او را كه چگونه قبض ارواح بندگان ميكنى كه يكى در مشرقست و يكى در مغرب و اين لوح چيست و چه در او نوشته است گفت اين لوح آجال خلق است كه حق تعالى در شب قدر تا شب قدر ديگر آنها را كه در آنسال اجل ايشان مقدر فرموده در آن ثبت فرمايد و به من دهد و حق تعالى دنيا را نزد من چنان نهاده كه خوانى را پيش كسى نهاده باشند و هر كجا كه خواهد دست به آن رساند و آنچه خواهد بردارد و بخورد حاصل كلام كه حفظ اعمال بندگانرا در نامهء ثبت ميكنند تا وقتى