نباشد چه واقعهء بدر از آيات عظيمه و معجزات ظاهره بود هر كه مشاهدهء آن كرده او را هيچ عذرى و حجتى نيست خواه كه در آن جنگ مرده يا زيسته يا هلاكت و حياة كنايه است از كفر و ايمان يعنى هر كه كافر گردد بطلان آن روشن است و هر كه بر اسلام ثابت ماند حقيت او مبين و معلوم گردد
وَ إِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ
و بدرستى كه خدا شنواست مر اقوال مؤمن و كافر را
عَلِيمٌ
دانا بضماير و ساير احوال ايشان نقلست كه در شب آن روز كه جنگ بدر واقع شد حضرت در واقعه لشگر قريش را ديد در غايت قلت و مذلت و تعبير آن فرمود كه ما غالب و دشمنان ما مغلوب خواهند شد مؤمنان بعد از استماع اين واقعه و تعبير آن بغايت مسرور و فرحناك شدند حق تعالى ذكر اين نعمت فرمود بر مؤمنان و گفت .
إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ
ياد كن كه چون بنمود خدا لشگر كفار را
فِي مَنامِكَ قَلِيلًا
در خواب تو گروهى اندك تا چون اصحاب را خبر دادى دلير شدند و بوعدهء نصرت مستظهر گشتند
وَ لَوْ أَراكَهُمْ كَثِيراً
و اگر خدا به تو نمودى ايشانرا بسيار و تو باصحاب خبر دادى
لَفَشِلْتُمْ
هر آينه بد دل مىشديد اى اصحاب
وَ لَتَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ
و هر آينه نزاع ميكرديد در كار قتال كه آيا حرب كنيم يا بگريزيم
وَ لكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ
و ليكن خدا بسلامت نگه داشت شما را از بد دلى و نزاع و اختلاف و يا از مضرت اعادى
إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ
بدرستى كه خدا داناست به آنچه در سينهاست از جرأت و بيم و فزع و تسليم و يا عالم به آنكه اگر علم بكثرت عدد ميداشتند قتال نميكردند و قرار بر فرار ميدادند .
وَ إِذْ يُرِيكُمُوهُمْ
و ياد كنيد اى صحابه اين را كه بنمود خدا دشمنان را بشما
إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا
وقتى كه ملاقات كرديد و بهم رسيديد در چشمهاى شما اندكى تا دل شما قوى شده بر حرب ايشان و واقعه پيغمبر وقوع پذيرفت آوردهاند كه ابن مسعود در وقت التقاى صفين با كسى كه در پهلوى او بود گفت مشركان هفتاد تن باشند وى گفت قريب به صد نيز احتمال دارد و حال آنكه ايشان نهصد و پنجاه و نه نفر بودند
وَ يُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ
و اندك گردانيد شما را نيز در چشمهاى ايشان كه دشمنانند تا دلير شدند در كارزار نقل است ابو جهل در روز بدر ميگفت بسلاح با ايشان جنك مكنيد كه كرايهء آن نميكند بلكه ايشانرا بدست بگيريد و بريسمانها بر بنديد و چون بحرب مشغول شدند حق تعالى مؤمنان را در چشم ايشان دو برابر نمود بدين دلشكسته شدند و شكست بر ايشان افتاد و اين صورت از آيات عظيمه است چه قوت باصره اگر بسببى قليل را كثير يا كثير را قليل بيند اما به اين حد نتواند بود كه