را گذشتگانى كه آخرينان بايشان متّعظ شوند قتاده گفت :
[ سَلَفاً ]
أى الى النّار ، ايشان را پيش رو دوزخيان كرديم
[ وَ لَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلًا ]
گفتند كه : چون اين آيت آمد كه :
إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ
، شما و آنچه شما مىپرستيد بدون خداى همه هيمهء « 1 » دوزخايد مشركان گفتند : نه تو دعوى ميكنى كه : عيسى پيغامبر خداى بود ؟ و تو ميدانى كه : ترسايان ويرا مىپرستند ، و عزير را و فريشتگان را مىپرستند اگر عيسى و عزير و فريشتگان در دوزخ باشند ما نيز راضى شديم كه با بتان خويش و با ايشان در دوزخ باشيم آنگه گفت : ما ايمان نياريم بآيتى كه مقتضاى وى آن « 2 » بود كه عيسى بدوزخ شود خداى تعالى اين آيت فرستاد كه :
[ وَ لَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلًا ]
و چون عيسى مريم را مثلى زدند براى عبادت ترسايان تو همى قوم خود را بينى كه ايشان شادى و فرح كنند و بخندند
[ وَ قالُوا ]
و گفتند كه : آلههء ما بهتر است يا عيسى ؟ يعنى عيسى بهتر است از خدايان ما ؛ چون او را بدوزخ برند ما نيز راضى باشيم به آنكه ما را بدوزخ برند . و گفتهاند : چون رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مدح عيسى پيغامبر و مادرش كرد كافران گفتند كه : محمّد مىخواهد كه : ما نيز وى را پرستيم چنان كه ترسايان عيسى را مىپرستند پس بر اين تأويل مراد بضمير
[ هُوَ ]
محمّد باشد .
و در تفسير اهل البيت آمده است كه : چون رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم امير المؤمنين على عليه السّلام را گفت در وقتى كه از جنگ ذات السّلاسل بازگشت : و اللّه لو لا أنّى أشفق أن يقول فيك طوائف من امّتى ما قالت النّصارى فى المسيح بن مريم لقلت اليوم فيك مقالا لا تمرّ بملإ من أمّتى إلّا أخذوا التّراب من تحت قدميك يستشفون به ؛ بخداى كه اگر نه آنستى كه من ميترسم از آنكه جماعتى از امّت من در حقّ تو آن گويند كه ترسايان در حقّ عيسى مريم گفتند من امروز در حقّ تو گفتارى گفتمى كه به هيچ گروه از امّت من نگذشتى و الّا كه خاك قدم تو بر گرفتندى و به آن طلب شفا كردندى .
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : « همه هيزم » و در بعضى ديگر كلمهء « همه » نيست .
( 2 ) - در غالب نسخ : « كه مقتضى آن اين » .