بدرستى كه شما را در محمّد كه رسول خداست أسوتى و اقتدائى هست نيكو ، صورت او خبر است و معنى امر ؛ يعنى برسول اقتدا كنيد و در وى نگريد در ثبات و ترك گريختن كه او چندان مقام كرد تا دندانش بشكستند و جراحتى بر بالاى ابرويش كردند و نگريخت ، و عمّش حمزه را بكشتند و عبيدهء حارث « 1 » را و او هيچ جزعى نكرد ، پس درين باب جاى اقتداست شما را به او ، و آن را كه او بخداى اميد دارد و بروز باز پسين يعنى قيامت ، و ذكر خداى بسيار كند .
[ وَ لَمَّا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ ]
و آنگه كه مؤمنان آن لشكرها را بديدند گفتند كه : اين آنست كه خداى و رسول او ما را وعده داده است و خداى تعالى و پيغمبر راست گفتند در آن وعده كه كردند ، و اين آن بود كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خبر داده بود از حديث احزاب چون بديدند گفتند : هذا ما وعدنا اللّه و رسوله ، بعضى گفتند : اين وعده آنست كه خداى تعالى گفت : « ام حسبتم أن تدخلوا الجنّة و لمّا يأتكم مثل الّذين خلوا من قبلكم ؛ الآية » و نيفزود ايشان را الّا ايمان كه تصديق بدل است ، و تسليم كه در مسلمانى تن به دادن است ، آنگه تخصيص كرد بعضى مؤمنان را بخصالى كه در ايشان بود و گفت : من المؤمنين رجال صدقوا ما عاهدوا اللّه ، از مؤمنان مردمانى هستند كه راست گفتند در آن عهدى كه با خداى كردند و به آن وفا كردند آنگه ايشان را به دو گروه كرد و گفت : بهرى از ايشان آنانند كه نذر و عهد خود تمام كردند و بر جهاد صبر كردند تا آنگه كه شهيد شدند چه ايشان عهد تا بجان كرده بودند ، مقاتل گفت : [ نحب ] اجل است يعنى عمر خود بسر بردند و با اجل قتل رسيدند ،
[ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ]
و از ايشان كس هست كه منتظر شهادتست ؛ و ايشان هيچ تبديل نكردند و در عهد خداى خلاف نكردند .
عامّهء مفسّران و جمهور أصحاب اخبار بر آنند كه آيت در شأن امير المؤمنين على عليه السّلام آمد و عبيدهء حارث و حمزهء عبد المطلّب و جعفر ابى طالب
[ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ ]
عبيدهء حارث است كه او را ببدر شهيد كردند ، و حمزهء عبد المطّلب كه در جنگ
هامش
( 1 ) - مراد عبيده ( بضمّ عين و فتح باء ) بن الحارث بن المطّلب بن عبد مناف بن قصىّ القرشى المطّلبى است كه از اصحاب وفادار پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بشمار ميرود و ترجمه و خدماتش در همهء كتاب متكفّل بذكر صحابهء پيغمبر أكرم ( ص ) مذكور است ؛ فراجع ان شئت .