زنده كنى چون تو ميگوئى كه : من بهترم از عيسى و براى عيسى مرده زنده ميكردند ؛ تا ما ازو بپرسيم كه : آنچه تو ميگوئى راست است يا نه ؟ - خداى تعالى اين آيت فرستاد
[ وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ ]
اگر قرآنى باشد كه كوهها را به او برفتن آرند ، يا زمين را به او بشكافند ، يا مردگان را به او سخن آرند اين قرآن باشد « 1 » آنگاه گفت : نه خداى راست كار همه و فرمان وى راست و بقبضهء قدرت وى است نه بفرمان من
[ أَ فَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ ]
اى أ فلم يعلم ؛ اى « 2 » ندانستند اين مؤمنان كه اگر خداى خواهد كه جملهء مردمان را هدايت كند
هامش
( 1 ) عبارت « اين قرآن باشد » جواب لو است ؛ ابو الفتوح ( ره ) گفته : ( ج 3 ؛ ص 195 ) «[ وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ؛ الاية ] حق تعالى در اين آيت عظم شأن قرآن بيان فرمود و آنكه قرآن در علوّ منزلت و رفعت طبقه به جائى است كه وراى آن چيزى نباشد تا گفت : اگر قرآنى باشد كه كوهها را به آن برفتن آرند ، يا زمين با او ببرند ، يا مردگان را به آن بسخن آرند اين قرآن باشد و جواب لو از كلام محذوف است و التقدير : لكان هذا القرآن ؛ و عرب جواب [ لو ] و [ لو لا ] بسيار بيفكنند چون در كلام بر او دليلى بود و منه قولهم فى المثل : لو ذات سوار لطمتنى ؛ اى لو لطمتنى ذات سوار لهان علىّ ، و منه قول امرئ القيس :فلو أنّها نفس تموت سوّية * و لكنّها نفس تساقط أنفساو جواب لو از كلام بيفكند براى آنكه اين آخر بيت است از قصيده و تقدير آنست كه لكان خيرا على ؛ و منه قول الآخر :فأقسم لو سىّ أتانا رسوله * سواك و لكن لم نجد لك مدفعايعنى رفعناه و رددناه ، و بعضى ديگر گفتند : تقدير جواب [ لو ] كه محذوف است اين است كه : و لو أنّ قرآنا سيّرت به الجبال و قطّعت به الارض أو كلّم به الموتى لكفروا بالرّحمن أيضا ، و اين جواب براى آن بيفكند كه ما قبل الآية دليل اين حذف كرد من قوله[ وَ هُمْ يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمنِ ]» .
( 2 ) يعنى « آيا » چنان كه مكرّر در مكرّر تصريح كردهايم .