آنگه گفت :
[ وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ ]
و در بعضى از شب بيدار شو زيادت بر فرايض پنجگانه كه واجب كردهاند و اين زيادت كرامتى است كه خداى تعالى اين امّت را داد و گفتهاند كه : اين نماز بر رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فريضه بود و بر ديگران سنّت ؛ رسول را فرمود كه : به اين نماز قيام كن « 1 » تا بود كه « 2 » خداى تو برانگيزد ترا در مقام محمود ، بيشترين أهل علم برآنند كه اين [ مقام محمود ] شفاعت است كه اوّلينان و آخرينان تمنّاى آن مقام كنند ؛ عبد اللّه مسعود را پرسيدند كه اين مقام چيست ؟ - گفت :
فرداى قيامت خلايق را در صعيد سياست « 3 » بدارند هيچ كس « 4 » سخنى نيارد گفتن
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « قوله :[ نافِلَةً لَكَ ]عبد اللّه عبّاس گفت : خاصّة لك ، مقاتل و حيّان گفت : كرامة . و عطيّة لك ، و بروايتى ديگر عبد اللّه عبّاس گفت :
فريضة لك ، و گفت : نماز شب بر رسول واجب بود و بر ديگران سنّت و اين قول اصحاب ظاهر است و اصحاب اخبار ، بعضى دگر گفتند : در اوّل شرع نماز شب بر رسول واجب بود آنگه خداى تعالى تخفيف كرد از او ، قتاده و فرّاء گفتند : تطوّعا لك و فضيلة ، و عامّة فقهاء براينند و أصل [ نافلة ] زيادت بود من قوله تعالى ( تا آخر گفتار او ) » .
( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ ]اميد آن را كه خداى تعالى ترا بمقام محمود رساند و مفسّران گفتند : لعلّ و عسى از خدا واجب باشد و أمّا آنچه تحقيق است آنست كه گفتيم در چند جاى از اين كتاب و آنكه اين طمع و رجا راجع نيست با خداى تعالى بل با مكلّف تا مغرى نشود بقبيح به اين امان » .
( 3 ) - در غالب نسخ و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « در صعيدى » .
( 4 ) - در غالب نسخ و در تفسير چاپى ابو الفتوح ( ره ) : « هر كس » .