[ سوره الإسراء ( 17 ) : آيات 21 تا 24 ]
انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ وَ لَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجاتٍ وَ أَكْبَرُ تَفْضِيلاً ( 21 ) لا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَتَقْعُدَ مَذْمُوماً مَخْذُولاً ( 22 ) وَ قَضى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً كَرِيماً ( 23 ) وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِيراً ( 24 )
بنگر به چشم اعتبار تا چگونه خلقان را متفاوت گردانيديم و بعضى را بر بعضى چگونه تفضيل داديم در روزى و عطاى دنيا و مال اين جهانى و هر آينه آخرت بزرگتر و بزرگوارتر است بدرجات « 1 » و پايهها يعنى تفضيل او بر دنيا چنان بيشتر است كه علم شما به آن محيط نيست و گفت :
[ لا تَجْعَلْ ]
با خداى خدائى ديگر مگير و با او در خدائى كس را شريك مگردان كه اگر چنين كنى بنشينى مادام كه زنده باشى نكوهيده و مذموم بر زبان عاقلان ، و مخذول و فرو گذاشته از نصرت و يارى ياوران ، و مراد به [ قعود ] صيرورت است نه خلاف قيام ، يعنى مذموم و مخذول و فرو گذاشته گردى .
[ وَ قَضى رَبُّكَ ]
و حكم كرد خداى تو و فرمود كه : مپرستيد مگر او را .
زكريّا بن سلام گفت : مردى بنزديك حسن بصرى آمد و گفت : اى حسن زن را سه طلاق دادم گفت : در خداى تعالى عاصى شدى و زن از تو جدا شد ، مرد گفت :
خداى تعالى بر من قضا كرد ، حسن گفت : ما قضى اللّه عليك هذا ، خداى تعالى بر تو اين قضا نكرد قضاى خداى تعالى بر بندگانش آنست كه گفت :
[ وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ]
.
ربيع أنس « 2 » گفت : أوجب ربّك ؛ خداى تو اى محمّد بر تو و همهء مكلّفان واجب كرد كه وى را « 3 » پرستيد و در حقّ مادر و پدر احسان كنيد اگر يكى از مادر و
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « نصب [ درجات ] و نصب [ تفضيلا ] بر تمييز است » .
( 2 ) - خزرجى در خلاصهء تذهيب الكمال گفته : « الربيع بن أنس الكندىّ او الحنفىّ البصرىّ عن أنس و الحسن ، و أرسل عن أمّ سلمة ( تا آنكه گفته ) : توفّى سنة تسع و ثلاثين و مائة » .
( 3 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « و [ ايّاه ] فعل درو عمل نكند الّا كه فعل مؤخّر باشد از -