روا باشد ، آنجا فرود آمدند و باقى قصّه در سورة البقره رفته است « 1 »
[ رَبَّنا لِيُقِيمُوا الصَّلاةَ ]
بار خدايا ايشان را ساكن اين مقام كردم تا نماز بپاى دارند پس دلهاى بعضى از مردمان مايل ايشان گردان . سعيد جبير گفت : اگر نگفتى
[ مِنَ النَّاسِ ]
و گفتى
[ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ ]
همهء عالم از گبر و جهود و ترسا آنجا بحجّ شدندى مجاهد گفت :
اگر دعا بر اطلاق بودى پارس و روم و ترك و هند آنجا مزدحم شدندى
[ وَ ارْزُقْهُمْ ]
روزى كن ايشان را بار خدايا از ميوههائى كه روزى ديگران كردهء از شهرهاى ديگر تا باشد كه شاكر شوند و شكر نعمت تو بجاى آرند .
[ سوره إبراهيم ( 14 ) : آيات 38 تا 41 ]
رَبَّنا إِنَّكَ تَعْلَمُ ما نُخْفِي وَ ما نُعْلِنُ وَ ما يَخْفى عَلَى اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ ( 38 ) الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعاءِ ( 39 ) رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ ( 40 ) رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسابُ ( 41 )
بار خدايا تو دانى آنچه ما نهان و آشكارا داريم اگر بر زبان رانيم و اگر نرانيم تو دانى . ابن عبّاس گفت : مراد ياسه « 2 » و اندوه كار هاجر و اسماعيل است و ديگران بر عموم حمل كردند و آن اولىتر است لعموم الفائده .
[ وَ ما يَخْفى ]
و پوشيده نماند بر خداى تعالى هيچ چيز نه در زمين و نه در آسمان آنگه خداى را حمد و ثنا كرد ، گفت : شكر و سپاس و ستايش مر خداى را كه مرا بر پيرى چون اسماعيل و اسحاق دو پسر بخشيد : اسماعيل از هاجر و اسحاق از ساره ؛ بدرستى كه خداى من شنوندهء دعاست يعنى اجابت كنندهء دعا ، بار خدايا مرا چنان گردان كه نماز بپاى دارم يعنى الطافى كن كه به آن نماز بپاى دارم و اين براى من متوالى گردان ، و از فرزندان من نماز كنندگان كن ، بار خدايا دعاى من و نماز من « 3 » بپذير و قبول كن ، بار خدايا بيامرز مرا و پدر و مادر
هامش
( 1 ) - يعنى در تفسير آيهء[ وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ : رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً ]كه آيهء 126 سورهء بقره است ( رجوع شود بمجلّد اوّل ، چاپ اوّل ؛ ص 148 - 152 ) .
( 2 ) - در برهان گفته : « ياسه بر وزن كاسه بمعنى خواهش و آرزو هم آمده است كه به عربى تمنّى گويند » .
( 3 ) - اشاره به آنست كه [ دعاء ] را در اينجا به نماز تفسير كردهاند ؛ ابو الفتوح ( ره ) گفته :
«[ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعاءِ ]كه خداى من شنوندهء دعاست يعنى اجابت كنندهء دعاست و منه قولهم : سمع اللّه لمن حمده أى اجاب اللّه لمن دعاه ( تا آنكه گفته ) :[ وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ ]بار خدايا بپذير دعاى من يعنى نماز و عبادت من و از آنجاست قول رسول ( ص ) : الدّعاء هو العبادة و در روايت ديگر : الدّعاء مخّ العبادة بعضى دگر گفتند : چنان كه نماز را دعا خواندند دعا را نماز خواندند اينجا » .