اذن - بدان كه اذن در قرآن بر سه وجه باشد :
وجه نخستين اذن بمعنى گوش فراداشتن بود
چنان كه خداى در سورة الانشقاق ( 2 ) گفت :
« إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّتْ »
يعنى و سمعت لربّها و حقّ لها أن تسمع . و هم درين سورة ( 5 ) گفت :
« وَ أَلْقَتْ ما فِيها وَ تَخَلَّتْ وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّتْ »
يعنى و سمعت و حقّ لها ان تسمع .
و وجه دوم اذن بمعنى دستورى دادن بود در چيزى
چنان كه در سورة البقرة ( 102 ) گفت :
« وَ ما هُمْ بِضارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ »
يعنى باذن اللّه فى ضرّه . و در سورة آل عمران ( 145 ) گفت :
« وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ »
يعنى باذن اللّه فى موتها . و درين سورة ( 166 ) گفت :
« وَ ما أَصابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ »
يعنى اللّه اذن فى ذلك . و در سورة يونس ( 100 ) گفت :
« وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ »
يعنى باذن اللّه فى ايمانها .
و وجه سيم اذن بمعنى فرمان بود
چنان كه در سورة النسا ( 64 ) گفت :
« وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ »
يعنى بامر اللّه . و در سورة الرعد ( 38 ) گفت :
وَ ما كانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ
يعنى بأمر اللّه . و در سورة ابراهيم ( 1 ) گفت :
لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ
يعنى بأمر ربّهم . و هم درين سورة ( 25 ) گفت :
« تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها »
يعنى بامر ربها . و ازين معنى در قرآن بسيارست .
ارض - بدان كه ارض در قرآن بر هفت وجه باشد :
وجه نخستين ارض بمعنى زمين بهشت بود خاص
چنان كه