بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا »
يعنى و من ورائهم . و ازين معنى در قرآن بسيارست .
و وجه دوم خلف بمعنى فرزندان بد بود و بعضى از مفسّران گفتند كه گروه بد باشد
چنان كه در سورة الأعراف ( 169 ) گفت :
« فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُوا الْكِتابَ »
يعنى أولادا سيّئة و قال بعضهم زمرة سيّئة . و در سورة مريم ( 59 ) گفت :
« فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ »
يعنى أولادا سيّئة أو زمرة سيّئة . و ازين معنى در قرآن بسيارست .
خلق - بدانكه خلق در قرآن بر هشت وجه باشد :
وجه نخستين خلق بمعنى دين بود
چنان كه خداى در سورة النّسا ( 119 ) گفت :
« وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ »
يعنى فليغيّرنّ دين اللّه .
و در سورة الرّوم ( 30 ) گفت :
« فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ »
يعنى لدين اللّه .
و وجه دوم خلق بمعنى آفريدن بود
چنان كه در سورة المؤمنون ( 12 ) گفت :
« وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ »
يعنى الخلق الّذى خلقهم الرّبّ تبارك و تعالى فى الدّنيا إبتداء . و در سورة السّجده ( 4 ) گفت :
« اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ »
و در سورة الزّمر ( 6 ) گفت :
« خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ »
يعنى خلقكم من صلب آدم عليه السّلام . و ازين معنى در قرآن بسيارست .
و وجه سيم خلق بمعنى كردن بود
چنان كه در سورة الشّعرا