و از درياى دل مرجان موافقت و مكاشفت سر برآرد ! كه فرمود :
سوره 55 آيه 20
20 -
بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ .
آيه . ميان آنها برزخى است كه نه آن بر اين نيرو كند ، نه اين آن را بگرداند !
سوره 55 آيه 22
22 -
يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ .
آيه . هر دو در نهاد دو دريا تعبيه كرد و حاجز ميان هر دو بداشت ! كه فرمود :
برخى مفسران ، در تفسير اين دو آيت گفتهاند : دو دريا ، درياى بيم و اميد است براى همه مسلمانان ، و درياى قبض و بسط است براى خواص مؤمنان ، و درياى هيبت و انس است براى پيمبران و صدّيقان و عارفان !
لطيفه : از درياى بيم و اميد ، زهد و ورع بيرون آيد ! از درياى قبض و بسط ، گوهر فقر و وجد به در آيد ، از درياى هيبت و انس ، گوهر فنا روى نمايد ، تا در منزل بقا بياسايد - اين است منظور از لؤلؤ و مرجان !
سوره 55 آيه 27 - 26
26 و 27 -
كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ .
آيه .
وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ .
آيه . همان است كه در جاى ديگر فرمود : آنچه نزد شما است فانى است و آنچه نزد من است باقى است ! و ازاينرو ، مصطفى فرمود : آنچه باقى مىماند بر آنچه فانى مىشود برترى دهيد و برگزينيد ، كه دنيا دار غرور است و عقبى دار سرور ! دنيا دار فنا و عقبى دار بقاء است ، نسيم عقل بر مشام آنكس نرسد كه فانى را بر باقى برگزيند و دار سرور را بگذارد و دار غرور آباد كند !
پير طريقت گفت : اگر همهء ملك جهان و كشور بنىآدم را زير نگين تو نهند و كليد خزانههاى دنيا را جملگى به تو دهند ، چون سرانجام آن فنا است ، دل بر آن نهادن خطا است !
اينك چند حكمت و پند از حكيمان و بزرگان بمناسبت فنا و بقا :
1 - به گفتار از كردار كفايت كردن ، كار مغروران است .
2 - بر سرمايهء ديگران اعتماد نمودن ، حرفهء مفلسان است .
3 - به جامهء عاريت نازيدن ، عادت بيكاران است .
4 - به خلعت ديگران شاد بودن ، سيرت بىخردان است .
5 - جفا كردن و طمع وفا داشتن كار نادرستان و ستمكاران است .
29 -
يَسْئَلُهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ .
آيه . مؤمنان دو گروهند : عابدان و عارفان ، سؤال هريكى بهقدر همت او ، و نواخت هريكى سزاوار حوصلهء او است ! عابد همه از او خواهد ! و عارف خود او را خواهد !
لطيفه : يكى از عارفان ( احمد بن ابى الحوارى ) ، خداوند را در خواب ديد كه فرمود : همهء مردم از من مىخواهند ! مگر بايزيد كه تنها مرا مىخواهد ! و به زبان حال گفت :
هركسى محراب دارد هر سوئى * باز محراب سنائى كوى تو است .
بر اين درگاه هركسى را مقامى است و هريكى را سزائى است !
پير طريقت گفت : الهى ، از جود تو هر مفلسى را نصيبى ، و از كرم تو هر دردمندى را طبيبى ، و از وسعت رحمت تو هركسى را سهمى است .