ما قبض روح كنى ، نخست او را شربت شادى ده و مرهمى بر دل خستهء وى نه ، بر او سلام كن و نعمت بر وى تمام كن « 1 »
و چون ياران و ياوران فرشتهء مرگ آن نوازش و كرمت بينند همه گويند :
سَلامٌ عَلَيْكُمْ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ .
درود بر شما بندگان باايمان ، به بهشت داخل شويد .
اى بندهء مؤمن ، به خوشدلى جان وديعت تسليم كردى ، سلام و درود بر تو باد ! و چون از حساب و كتاب فارغ شود و به در بهشت رسد ، فرشتهء رضوان او را استقبال كند و گويد خوش آمدى ، و همه جا پىدرپى از فرشتگان سلام شنود « 2 »
چون گوش بندهء مؤمن از شنيدن سلام پر شود ، آرزوى ديدار و آمادهء شنيدن سخن حق شود و گويد : اى معدن ناز من ، نياز من تا به كى ؟ اى ساقى سرّ من ، اين تشنگى تا به كى ؟ اى مشهود جان من ، اين خبر پرسيدن من تا كى ؟
خداوندا ، موجود دل عارفانى و در ذكر يگانه ، آرزوى جان مشتاقانى و در وجود يگانه ، هيچ روى آن دارد كه ديدار بنمائى و خود بر اين بنده سلام كنى ؟ آنگاه مىشنود كه سلام عليكم يا اهل الجنّة
سَلامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ .
سوره 36 آيه 65
65 -
الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ .
آيه . گفتهاند : همچنانكه اندام دشمن ( در قيامت ) بر كردههاى بد او گواهى دهد ، اندام دوست هم بر كردهها نيك او گواهى دهد ! در آثار آوردهاند كه چون بندهء مؤمن به حضرت رسد ، از مصدر جلال خطاب آيد كه اى بنده چه آوردهاى ؟ بنده شرم دارد كه بگويد چندين نماز و چندين صدقه و نياز ! خداوند دست او را به سخن آرد تا گويد چند صدقه داده ! پاى او را به سخن آرد تا گويد چندين نماز كرده ! انگشتان وى بر شمارهء تسبيح و تهليل گواهى دهند !
اين سخن گفتن اندامهاى بنده ، از آن غيبها است كه بر خرد آدمى پوشيده است و بر خواست خداوند حوالت است ، و در توان وى آن را جاى است ، ولى مؤمن نادر يافته پذيرفته و آن را گردن نهاده و از اين باب است كه روز رستاخيز زمين هم بر كردار بندگان گواهى دهد كه
يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها .
زمين هم خبرهاى خود را مىدهد !
سوره 36 آيه 68
68 -
وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ .
آيه . اين آيت بندگان را ، تنبّهى است عظيم و باعث بيدار شدن از خواب غفلت ! يعنى كه خود را دريابيد و روزگار جوانى و نيرومندى را غنيمت شماريد و عمل كنيد پيش از آنكه نتوانيد !
چنان كه مصطفى فرمود : پنج چيز را پيش از پنج چيز غنيمت دانيد : جوانى پيش از پيرى ، تندرستى پيش از بيمارى ، بىنيازى پيش از نيازمندى ، زندگى پيش از مردن ، و فراغت و آسايش پيش از اشتغال و آزمايش ! پس اگر كسى روزگار جوانى ضايع كند و در عمل تقصير و كوتاهى نمايد ولى در پيرى عذر خواهد عذر او پذيرفته شود .
سوره 36 آيه 69
69 -
وَ ما عَلَّمْناهُ الشِّعْرَ وَ ما يَنْبَغِي لَهُ .
آيه . اشارت به اين است كه اين قرآن نه بر وزنهاى شعر است ، نه مانند سخن آفريدگان . معجزهء مصطفى است و برهان نبوّت و رسالت او ، هر پيغمبرى كه آمد ، برهان نبوّت او از راه ديدهها درآمد ولى برهان نبوّت محمد ( ص ) از راه دلها درآمد ! هر پيغمبرى را معجزهء ظاهر دادند چنان كه ابراهيم را نجات از آتش ! موسى را عصا و عيسى را زنده كردن مرده ! همه اينها محل اطلاع ديدهها بود
هامش
( 1 ) اشاره به اين آيه استتَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَهُ سَلامٌ .( 2 ) اشاره به آيهءسَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدِينَوسَلامٌ عَلَيْكُمْ بِما صَبَرْتُمْ .