نطول آن با سركه جهت اورام حاره مقدار شربت آن از يك درم تا سه درم و اكثار آن مضعف باه و تخم آن مضعف باه و منجمد كنندهء مني و آشاميدن آن چند مرتبه جهت رفع سيلان رطوبات جارى از رحم و ضماد آن جهت نزف الدم و درد مثانه و درور حيض نافع مقدار شربت آن تا سه درم است شراب نيلوفر ملين طبع و جهت صداع حار و تپهاى حار و تپهاي صفراوى و سرفه و ذات الجنب و ذات الرئه و خشونت سينه نافع صنعت آن بكيرند نيلوفر تازه يكرطل و در چهار رطل آب بخيسانند و بجوشانند و ماليده صاف نموده با يك من قند سفيد بقوام آورند و اكر نيلوفر تازه نباشد ربع و يا نصف وزن آن از نيلوفر خشك مرتب نمايند عرق نيلوفر صداع حار و تپهاى صفراوى و حميات دفيه و جدرى و حصبه و سرفهء حار و ذات الجنب و ذات الرئه و خفقان حار را نافع صنعت آن بكيرند كل نيلوفر تازه و با چهار وزن آن آب خالص شيرين در قرع و انبيق مقطر نمايند و بعد سرد شدن در شيشه و يا صراحي جست روى توتيا نكاهدارند و عند الحاجت به قدر مطلوب بياشامند و اكر تازهء آن نباشد از خشك آن ربع و يا نصف آن اخذ نمايند *
* باب بيست و ششم در بيان ادويه كه حرف اول آنها واو است *
فصل الواو مع الالف *
* واق *
بفتح واو و سكون الف و قاف
* ماهيت ان
اسم مرغي است آبى كه در كنار آبها مىباشد تيره مائل بسياهي و مخلوط بسفيدى و سر آن سياه و در كلهء آن چهار عدد موى مانند كاكل رسته و در غايت سفيدى و نرمي و در بلندى قريب بشبرى و تركان با زلف حفار جمع نموده بر سر مىزنند و آن مرغ را در تنكابن اوين نامند و از حفار كوچكتر و اكثر صيد آن ماهي است و چون بكمال خود رسد صداى آن واقواق باشد
* طبيعت ان
در دوم كرم و در اول خشك
* افعال و خواص آن
كوشت آن محلل رياح و سهوكت آن از طيور ديكر كمتر و رافع فالج مطلقا حتى بخور پر آن درد زانو و كمر را مفيد و روغن آن جهت فالج و امراض عصب نافع و كوشت نمك سود آن جاذب خار و پيكان و زهرهء آن جهت رفع بياض چشم و بهق مفيد است المضار محرورين را مضر مصلح آن فواكه حامضه و سكنجبين ساده و پختن در آب و بريان نمودن آن با روغن بادام و يا كنجد و يا كشنيز و نانخواه مطيب نمودن است *
* فصل الواو مع الجيم *
* وج *
بفتح واو و جيم و آن را عود الوج و بيوناني اقورون و به فارسى اكر تركي و بهندى بچه نامند
* ماهيت ان
نباتي است كه در قوت قريب بايرسا است و در آبها مىرويد مانند بردى و بفارسي سوسن زرد كويند برك آن از برك نركس دراز تر و عريضتر و با خشونت و انبوه ساق آن بلند و كل آن شبيه بسوسن آزاد كه زنبق باشد و زرد مائل بسرخي و بيخ آن كره دار و بعضى به بعضى اندك پيچيده و كج شبيه بسعد و رنك آن ما بين سفيدى و سرخي تند طعم با حرارت و حرافت و تلخي و قوت آن تا چهار سال باقي مىماند و قريب به قوت زراوند و ايرسا است و اقسام مىباشد بهترين همه سفيد بزرك خوشبو پر كره آنست و مستعمل بيخ آن و جالينوس كفته كه خشبو نيست و در سنبله مىرسد
* طبيعت ان
در سوم كرم و در وسط دوم خشك
* افعال و خواص ان
ملطف و جالى بيلذع و مفتح و قاطع بلغم محلل رياح و ترياق سموم اعضاء الصدر و الراس و الغذاء آشاميدن آن خصوص با مصطكى جهت تنقيهء دماغ از سائر فضلات و جهت فالج و خدر و استرخا و لكنت زبان خصوص خائيدن آن و در دهان نكاهداشتن باعث سرعت تكلم اطفال است چون بايشان اندكاندك بخورانند و نيز به جهت رفع ثقل زبان و درد دندان بيعديل و اكتحال آن جهت رفع بياض و غلظت قرنيه و جلاى بصر و ظلمت عارض از رطوبات نافع خصوص عصارهء تازهء آن و نيز آشاميدن آن جهت تقويت قوت حافظه و تجفيف رطوبات اعصاب و دماغ و معده و تنقيهء آن و تصفيهء