و جرب و حكه و با آرد جو محلل خنازير و اورام صلبه و با آرد باقلا رادع خنازير و امثال آن و چون سرب را با آب كشنيز با روغن كل بسايند و بر سرطان متقرح و غير متقرح بمالند دفع نمايد و مجرب مقدار شربت از آب آن تا يك اوقيه و از جرم آن دو اوقيه بدل آن برك خشخاش و كاهو و تخم آنكه جلجلان و كشنيز عبارت از ان است
* طبيعت آن
تا در دوم سرد و خشك
* افعال و خواص ان
اعضاء الراس و القلب و الغذاء مفرح و مقوى دماغ و قلب و مانع صعود ابخره بدماغ و رافع خفقان و وسواس حار و مقوى معده و حابس اسهال و جريان مني و قروح مجارى بول و آشاميدن شيرهء آن و يا نقوع آن جهت اسهال دموى و هيضه نيز خصوص بو دادهء آن و رافع خفقان و با ميپختج مولد مني و مسقط كرم معده و مانع تكون آن و خائيدن آن رافع بوى شراب و سرعت مستى و شربت آن جهت سدر و دوار و منع مستى شراب و سفوف در سركه خيسانيدهء آن نيز همين خاصيت دارد و ضماد آن جهت درد سر حار و با صندل و انيسون جهت تقويت معده و رفع آروغ و با ميپختج مولد منى و مسقط كرم معده و مانع تكون آن و با عسل و روغن زيتون جهت شرى و نار فارسي و امثال آن و ذرور آن قاطع خون جراحات مقدار شربت آن از پنج درم تا يك اوقيه بدل آن تخم كاهو و خشخاش المضار زيادهء آن تا چهار اوقيه از آب تر و تازهء آن مورث نسيان و اختلال ذهن و سدر و سبات و بحة الصوت و تقليل مني و ضعف باه و مسكن نعوظ و تقليل حيض و آمدن بوى كزبره از بدن شارب آن علاج آن بعد از تنقيه بقى و اسهال خوردن زردهء تخممرغ نيم برشت با فلفل و نمك و آب كوشت مرغ فربه است به تنهائى و يا با دارچيني و مضر صاحب ربو و ضيق النفس مصلح آن تخم نيم برشت و شراب و سكنجبين سفرجلى است *
* كزبرة الثعلب
* ماهيت ان
غافقى كفته نباتي است با خيوط باريك و پريشان و پهن به روى زمين و رنك آن مائل بسرخى برنك خون و برك آن كوچك بر دو جانب شاخهاى آن و مشرف بشرفهاى نزديك بهم و مائل بسبزى و سياهى و ساق آن ايستاده و مدور و بر اطراف آن سرها به قدر انكشت ابهام صنوبرى شكل و بران كلي باريك سرخ رنك و تخم آن باريك منبت آن كوهستانها
* طبيعت ان
كرم و خشك و سرد و خشك نيز كفتهاند
* افعال و خواص ان
اكتحال عصارهء آن با شكر جهت حدت قوت باصره و جلاى غشاوه و خوردن جكرتيس بريان كه بران برك خشك آن را سوده پاشيده باشند جهت شبكورى كفتهاند نبات آن خنازير را نافع است المضار از آشاميدن آب نقوغ آن حالتى شبيه بسكر عارض مىكردد باختناق و خشونت حلق و سينه و علامت آن آمدن بوى كزبره است از بدن شارب آن علاج آن قئ نمودن بطبيخ شبت و زيت و آشاميدن روغن و رب عنب است بعد از ان و بعد از تنقيه بقئ و اسهال خوردن زردهء تخممرغ نيمبرشت با فلفل و نمك و آب كوشت مرغ فربه است به تنهائى و يا با دارچينى *
* كزوان *
بفتح كاف و سكون زا و فتح واو و الف و نون لغت فارسى است به عربى بقلهء اترجيه به جهت مشابهت رائحه برك آن با اترج و بقلهء فلفليه نيز براى مشابهت حدت طعم آن بفلفل نامند
* ماهيت ان
كفتهاند معروف ببادرنجويه است نزد اطبا و شيخ ابن بيطار كفته غير آنست و آن را بادرنجبويه نيز نامند نباتى است خوشبو برك آن از زمين مىرويد بدون ساق شبيه ببرك جرجير و مائل بسبزى و سر آن مدور و پائين آن اندك مشرف و طعم و رائحهء آن شبيه به پوست اترج و با عطريت عجبى
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص ان
مفرح و مطيب نفس و مقوى قلب و فواد يعني فم معده و رافع هموم و خفقان بارد و دافع سموم بارده خصوص عقرب و مسخن بدن بكمال تسخين مضر محرورين و اكثار آن مصدع و محدث حرقة البول مصلح آن آشاميدن سكنجبين و ربوب بارده و امثال اينها است *