و شراب برك كل آنكه در آب جوش مىدهند و ماليده آب آن را با قند بقوام مىآورند نيز خوشبو مىباشد و شراب آب بيخ و تنهء تازهء آن و يا خشك نيمكوفته در آب خيسانيدهء آن را با شكر و يا قند بقوام مىآورند و آن را ثمرى مىباشد شبيه بانناس در شكل و ظاهر آن صيقلي و باطن آن خشبى و غير ماكول و اين ثمر بيشتر در كاديهاى حوالي اديسه و سواحل دكهن بهم مىرسد
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك و بعضى معتدل مائل بحرارت و يبوست دانستهاند
* افعال و خواص آن
مفرح و مقوى دماغ و دل و سائر حواس و اعضا و رافع خفقان و اعيا و ماشرا و جدرى و حصبه و بثور و جرب و حكه و مسكن دردهاى صعب و جذام را نيز نافع كفتهاند و عرق و شربت آن جهت امراض مذكوره بهترين دوائى است و اهل هند را عقيدهء آنست كه در موسم آبله هركه آبله برنياورده باشد چند روز متوالي عرق و يا شربت آن را و يا هر دو را باهم بياشامد آبله برنياورد و اكر برآورد چند دانه تا بهشت نه دانه و شايد اين مبالغه باشد و ليكن مخفف عوارض آنست خصوصا كه با عرق نيلوفر و خبه سنكشو نموده بنوشند و در ايام ظهور آبله نيز موثر است و رب آن نيز جهت امراض مذكوره نافع و دهن آن مقوى حواس و مفرح و سرور آورنده و مانع اعيا و رافع خفقان و مستحكم كنندهء اعضا شربا و شما و تمريخا كه شكوفهء آن را قبل از آنكه خوب شكفته كردد در روغن كنجد اندازند و تا چهل روز در آفتاب كذارند و در بين اكر دو سه مرتبه شكوفهء آن را تبديل نمايند مانند روغن كل و بابونه اقوى مىكردد و ذرور كرد آن در كوش اطفال مسكن درد آن و التيام دهندهء قروح و مجفف رطوبات مستخرج از ان و در فرج باعث نرمي و خشكي و تنكي آن و ذرور خاكستر چوب سوختهء آن جهت التيام جراحات مجرب دانهء آن مقوى دل و جكر بدل آن صندل سرخ و به وزن آن چوب بقم كفتهاند و رب و شراب آن بانحاى عرق و عطر آن در قرابادين كبير ذكر يافت صاحب اختيارات بديعى نوشته كه در كرم سيرات شيراز درخت كدر بسيار است و آن را كل كبدى نامند بوى بسيار خوش دارد تا به حدى كه جامهء كه بوى آن بكيرد و تا ريزيده كردد بو از ان زائل نشود اللّه يعلم شايد او را شبه شده باشد *
* كاشم *
بفتح كاف و الف و كسر شين معجمه و ميم لغت عربي است و كفتهاند لغت فارسي است و بيوناني قناليون و ليفستيقون ساسالى و ليفطيغون و بسرياني نيلى قثيا و برومي كملاون و كفتهاند انجدان رومي است و تخم آن را بفارسي كلپر نامند و كفتهاند بزعم بعضى متأخرين نوع رابع سيساليوس است كه بيوناني طروبين نامند
* ماهيت ان
تفليسي كفته نباتى است زردرنك شبيه بانجدان و ابن بيطار و بغدادى كفتهاند كاشم رومي نباتي است ثمنشي كوچك ساق آن باريك شبيه بساق شبت و پركره و برك آن مانند برك اكليل الملك و نرمتر از ان و خوشبو و بركهاى اعلاى ساق آن باريكتر و پر شكافتر از بركهاى زيرين و آخر ساق آن چتردار و ثمر آن سياه مصمت اندك طولاني از رازيانه باليدهتر و تندطعم و با عطريت و بيخ آن شبيه به بيخ انجدان و خوشبو و مستعمل تخم و بيخ آنست و خوشبوترين و تندترين سائر اجزاى آن و بهترين آن تازهء تند طعم خوشبوى آنست و قوت آن تا سه سال مىماند
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
مفتح سدهء جكر و محلل رياح و منضج خلط خام اعضاء الصدر جهت سرفهء بارد رطب و ربو و عسر نفس اعضاء الغذاء و النفض مقوى معده و هاضم غذا و محلل نفخ و كاسر رياح و مسهل اقسام كرم معده و امعا و حب القرع و مخرج آن و رافع رطوبت معده و اوجاع باردهء رطبه و قراقر و رافع سدهء كبد و استسقا و محلل خون منجمد در معده و مثانه و مدر بول و حيض و مخرج جنين و معين بر حمل السموم ترياق سموم بارده و لسع هوام سمي بارده امراض العصب و المفاصل طلاى آن جهت فالج و اوجاع ظهر و عرق النسا و سائر امراض باردهء رطبه مقدار شربت آن يكدرهم و در استسقا دو درم با آب كرم و اهل روم بجاى قرنفل داخل اطعمه